Autoimmunologiczne zapalenie mózgu (AZM) to coraz częściej rozpoznawana jednostka chorobowa, której etiologia związana jest z nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną skierowaną przeciwko strukturom ośrodkowego układu nerwowego. Obraz kliniczny AZM jest zróżnicowany i może obejmować zarówno objawy psychiatryczne, jak i neurologiczne, co istotnie utrudnia wczesne rozpoznanie. W praktyce klinicznej niejednokrotnie dochodzi do mylnej interpretacji objawów jako infekcyjnych lub psychosomatycznych, co opóźnia wdrożenie skutecznego leczenia immunosupresyjnego.

Pułapki diagnostyczne i znaczenie badań przeciwciał w AZM

Podczas konferencji „Autoimmunologia 2025 – postępy w diagnostyce przeciwciał” prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku zaprezentowała prelekcję pt. „Autoimmunologiczne zapalenie mózgu – pułapki diagnostyczne okiem klinicysty (opis przypadków)”. W swoim wykładzie omówiła najczęstsze trudności diagnostyczne związane z AZM, posługując się rzeczywistymi przypadkami klinicznymi.

Szczególną uwagę poświęciła młodym pacjentkom, u których objawy początkowo sugerowały infekcję wirusową lub zaburzenia afektywne, a dopiero pogłębiona diagnostyka neurologiczna i laboratoryjna – w tym badania przeciwciał przeciwko receptorom NMDA – pozwoliły na trafne rozpoznanie. Podkreślono także znaczenie obrazowania MRI oraz analizy płynu mózgowo-rdzeniowego, które mogą ujawniać subtelne, ale istotne zmiany zapalne.

Z perspektywy lekarza klinicysty i diagnosty laboratoryjnego, szczególnie ważna jest rola badań przeciwciał w potwierdzeniu AZM. Niemniej jednak – jak zaznaczyła prof. Zajkowska – nie zawsze obecność swoistych autoprzeciwciał koreluje z pełnoobjawowym obrazem klinicznym, co wymaga dużej czujności diagnostycznej i ścisłej współpracy interdyscyplinarnej. Wczesna identyfikacja zespołu objawów sugerujących AZM może decydować o rokowaniu i skuteczności leczenia immunomodulującego.

Wystąpienie prof. Zajkowskiej stanowi cenne źródło wiedzy dla neurologów, psychiatrów, specjalistów chorób zakaźnych oraz diagnostów laboratoryjnych zainteresowanych aktualnymi wyzwaniami w diagnostyce chorób neurologicznych o podłożu autoimmunizacyjnym.

00:25 – Autoimmunologiczne zapalenie mózgu – rozpoznanie
00:45 – Objawy autoimmunologicznego zapalenia mózgu – przypadek kliniczny
02:34 – Autoprzeciwciała w autoimmunologicznym zapaleniu mózgu
03:10 – Zapalenie układu limbicznego
05:44 – Przeciwciała anty-NMDAR i autoimmunologiczne zapalenia mózgu
11:07 – Przypadki kliniczne zapalenia mózgu anty-NMDAR z Kliniki w Białymstoku
15:58 – Przypadek 1: mężczyzna, 40 l.
18:28 – Przypadek 2: kobieta, 18 l., uczennica szkoły średniej
20:05 – Przypadek 3: kobieta, 26 l., inżynier lotnictwa
24:04 – Przypadek 4: kobieta, objawy neuropsychiatryczne
27:48 – Historia Susanah Cahalan