Przez lata podejrzewano, że przeciwciała przeciwko tytynie mają związek z obecnością grasiczaka. Dziś wiadomo, że ich rola w miastenii gravis jest znacznie szersza – mogą odzwierciedlać aktywność układu immunologicznego i stanowić czynnik prognostyczny cięższego przebiegu choroby.

Miastenia gravis i znaczenie przeciwciał przeciw tytynie

Miastenia gravis (łac. myasthenia gravis, MG) jest chorobą autoimmunizacyjną złącza nerwowo-mięśniowego, w której kluczową rolę patogenetyczną odgrywają autoprzeciwciała. Występują one nawet u 90% pacjentów z MG i stanowią ważny element diagnostyki oraz klasyfikacji choroby.

Najczęściej wykrywanymi biomarkerami są przeciwciała przeciwko receptorowi acetylocholiny (anty-AChR). U niektórych pacjentów, zwłaszcza seronegatywnych względem przeciwciał anty-AChR, wykrywa się również inne autoprzeciwciała, m.in. przeciw kinazie tyrozynowej swoistej dla mięśni (anty-MuSK) oraz białku LRP4 (ang. low-density lipoprotein receptor-related protein 4).

Ponadto u części chorych na MG stwierdza się przeciwciała przeciw antygenom mięśni poprzecznie prążkowanych, takim jak tytyna, receptor rianodyny, aktyna czy miozyna. Przeciwciała te nie pełnią bezpośrednio roli patogennej, ale mogą stanowić markery określonych fenotypów choroby. Spośród tych przeciwciał najlepiej opisane u pacjentów z MG są przeciwciała przeciw tytynie.

Znaczenie przeciwciał przeciw tytynie w miastenii gravis

Wartość diagnostyczna przeciwciał przeciw tytynie nie została jednoznacznie ustalona, jednak prawdopodobnie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia grasiczaka oraz większym nasileniem objawów choroby. Ponieważ tytyna jest białkiem wewnątrzkomórkowym, nie uczestniczy bezpośrednio w patogenezie zaburzeń synapsy nerwowo-mięśniowej. Przeciwciała przeciw tytynie stanowią wskaźnik uogólnionej autoimmunizacji mięśniowej. Ich obecność może świadczyć o rozszerzeniu odpowiedzi immunologicznej (ang. antigen spreading) w kierunku antygenów mięśniowych oraz o zwiększonej aktywności układu immunologicznego w przebiegu choroby. Przeciwciała te uważa się obecnie za biomarkery fenotypowe. Stanowią zatem potencjalny marker złożonego tła autoimmunizacyjnego w MG.

Związek przeciwciał przeciw tytynie z grasiczakiem

Silny związek między obecnością przeciwciał przeciw tytynie a występowaniem grasiczaka wykazano już ponad dwie dekady temu. W badaniu Yamamoto i wsp. (2001) przeciwciała te wykryto u około 80% pacjentów z grasiczakiem oraz u 30–40% chorych z późnym początkiem MG. Dla porównania obecność tych przeciwciał potwierdzano jedynie u 5–10% osób z przerostem lub zanikiem grasicy.

Podobne wyniki uzyskali Chen i wsp. (2004), potwierdzając, że przeciwciała przeciw tytynie są markerem zarówno obecności grasiczaka, jak i ciężkości klinicznej MG. Co więcej, u pacjentów po tymektomii obserwowano spadek stężenia tych przeciwciał, co wskazuje na ich przydatność w monitorowaniu przebiegu MG.

Również w badaniu Szczudlik i wsp. (2014) oceniano wartość diagnostyczną przeciwciał przeciw tytynie jako markerów ciężkości choroby oraz obecności grasiczaka u pacjentów z miastenią o wczesnym (EOMG, early onset MG) i późnym początku (LOMG, late onset MG). Wartość diagnostyczna przeciwciał przeciw tytynie w kontekście grasiczaka okazała się szczególnie wysoka u pacjentów z EOMG. U tych osób obecność przeciwciał przeciw tytynie charakteryzowała się wysoką dodatnią (90%) i ujemną (95%) wartością predykcyjną w diagnostyce grasiczaka. U chorych na MG bez grasiczaka obecność tych przeciwciał może być traktowana jako marker postaci miastenii o późnym początku (LOMG).

Przeciwciała przeciw tytynie – marker grasiczaka czy predyktor cięższego przebiegu MG?

W ostatnich latach coraz więcej danych wskazuje, że przeciwciała przeciw tytynie mogą być nie tylko markerem obecności grasiczaka, lecz także czynnikiem prognostycznym cięższego przebiegu choroby.

Analiza opublikowana w czasopiśmie „Frontiers in Neurology” (Kim i in., 2022) dostarczyła interesujących danych, które wskazują, że obecność tych przeciwciał może wiązać się z bardziej niestabilnym przebiegiem MG w kontekście grasiczaka. Autorzy przeprowadzili retrospektywne badanie obejmujące pacjentów z MG i histologicznie potwierdzonym grasiczakiem, u których wykonano oznaczenie przeciwciał przeciw tytynie. Prawie połowa badanych (48,4%) miała dodatni wynik.

Ustalono, że pacjenci, u których testy wykazały obecność przeciwciał przeciwko tytynie:

• częściej byli hospitalizowani z powodu MG;
• częściej korzystali z pomocy szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR);
• wykazywali cięższy przebieg kliniczny choroby.

Co istotne, zależność ta utrzymywała się także po uwzględnieniu wieku, płci, leczenia immunosupresyjnego i stopnia zaawansowania grasiczaka. Autorzy uznali obecność przeciwciał przeciwko tytynie za niezależny czynnik prognostyczny cięższego przebiegu MG i zasugerowali, że ich wykrycie powinno skłaniać klinicystów do uważniejszego monitorowania pacjentów oraz rozważenia wcześniejszego wdrożenia bardziej intensywnej terapii immunomodulującej.

W najnowszym badaniu Sun i wsp. (2025) przeanalizowano profil pięciu autoprzeciwciał u 664 pacjentów z miastenią gravis: anty-AChR, anty-MuSK, anty-LRP4, przeciw tytynie oraz przeciw receptorowi rianodyny. Szczególną uwagę zwrócono na przeciwciała przeciw tytynie, które okazały się istotnym markerem immunologicznym o wyraźnych korelacjach klinicznych. Pacjenci z dodatnim wynikiem w kierunku tych przeciwciał należeli głównie do klastra chorych o odmiennym profilu klinicznym, charakteryzujących się:

• starszym wiekiem;
• cięższym przebiegiem klinicznym i częstszym występowaniem uogólnionej postaci MG;
• częstszym współwystępowaniem chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe i naczyniowo-mózgowe;
• obecnością grasiczaka lub po usunięciu grasicy.

Takie zależności wskazują, że wykrycie przeciwciał przeciw tytynie może stanowić marker późno rozpoczynającej się postaci MG, obarczonej większym obciążeniem immunologicznym i metabolicznym.

Kompleksowa oferta EUROIMMUN

EUROIMMUN oferuje kompleksowy panel testów serologicznych umożliwiających diagnostykę MG, dostosowany do różnych potrzeb klinicznych i badawczych. W ofercie znajdują się testy do oznaczania przeciwciał:

• anty-AChR – test CBA, ELISA;
• anty-MuSK – test CBA, ELISA (RUO);
• anty-LRP4 – test ELISA (RUO);
• przeciwko tytynie – test EUROLINE (immunoblot).

Dzięki szerokiemu wachlarzowi metod EUROIMMUN zapewnia kompleksowe i precyzyjne narzędzia wspierające diagnostykę u pacjentów z podejrzeniem MG, wymagających ponownej diagnozy lub będących w trakcie terapii.

Podsumowanie

Przeciwciała przeciw tytynie stanowią istotny element współczesnej diagnostyki miastenii gravis. Początkowo uznawane wyłącznie za marker grasiczaka, obecnie są postrzegane jako wskaźnik bardziej złożonej i potencjalnie cięższej postaci choroby, również u osób bez zmian w grasicy. W praktyce klinicznej oznacza to, że obecność przeciwciał przeciw tytynie wiąże się z większym ryzykiem zaostrzeń i niestabilnego przebiegu choroby.

Pacjenci z tymi przeciwciałami powinni być objęci szczególnie uważną kontrolą kliniczną, a wyniki badań należy uwzględniać przy planowaniu terapii i dalszego monitorowania. Wykrycie przeciwciał przeciw tytynie może mieć zarówno wartość diagnostyczną, jak i prognostyczną, wspierając personalizację leczenia oraz optymalizację nadzoru klinicznego nad pacjentami z MG.

Piśmiennictwo

1. Somnier F.E. Anti-striated muscle and anti-titin antibodies in myasthenia gravis: correlation with thymic pathology. J Neuroimmunol. 1995;59(1–2):185–194.
2. Yamamoto T., Shiraishi H., Ohta M. et al. Anti-titin antibodies in myasthenia gravis: correlation with thymoma and clinical features. Arch Neurol. 2001;58(6):885–890.
3. Chen W.H., Chiu H.C., Vincent A. et al. Anti-titin antibody in myasthenia gravis: correlation with thymoma, disease severity and thymectomy outcome. J Neurol. 2004;251(5):507–512.
4. Szczudlik P., Lipowska M., Kubiszewska J. et al. Antititin antibodies in Polish myasthenia gravis patients: correlation with thymoma and clinical course. Neurol Neurochir Pol. 2014;48(5):338–344.
5. Kim K.H., Kim S.W., Cho J., Chung H.Y., Shin H.Y. Anti-titin antibody is associated with more frequent hospitalization to manage thymoma-associated myasthenia gravis. Front Neurol. 2022 Oct 5;13:978997. doi:10.3389/fneur.2022.978997. (PMID: 36277908).
6. Sun Y., Li J., Zhang H. et al. Diagnostic and prognostic value of anti-titin antibodies in myasthenia gravis: a multicenter prospective study. Front Immunol. 2025;16:1552–1563.