Wywiad z Panem Doktorem n. biol. Ahmedem Manasarem, Pełnomocnikiem Zarządu ds. Nauki badaj.to Laboratorium Medyczne, Śląskie Laboratoria Analityczne.

W ostatnich latach obserwujemy znaczny postęp w dziedzinie neuroimmunologii. Testy umożliwiające identyfikację przeciwciał antyneuralnych są już dostępne w polskich laboratoriach medycznych. Czy badania parametrów neurologicznych są w naszym kraju często wykonywane, czy wciąż pozostają w cieniu innych testów laboratoryjnych?

Dostępność testów umożliwiających identyfikację przeciwciał antyneuralnych w polskich laboratoriach medycznych jest coraz większa. Przeciwciała antyneuralne mogą odgrywać istotną rolę w rozpoznawaniu i różnicowaniu schorzeń, takich jak m.in. neurologiczne zespoły paranowotworowe, NMOSD, MOGAD czy autoimmunologiczne zapalenie mózgu (AZM). Mimo to badania w kierunku autoprzeciwciał, choć kluczowe podczas diagnozowania tych chorób neurologicznych, wciąż nie są w pełni wykorzystywane w praktyce klinicznej.

W ciągu ostatniej dekady można zauważyć wzrost zainteresowania badaniami laboratoryjnymi w neurologii, jednak moim zdaniem wciąż brakuje wyraźnych zaleceń i rekomendacji ze strony polskich towarzystw naukowych. Praktyczne wskazówki dotyczące stosowania badań laboratoryjnych w diagnostyce schorzeń neurologicznych często pozostają ograniczone, co sprawia, że badania w kierunku przeciwciał antyneuralnych są stosunkowo niszowe i są w naszym kraju zlecane przez wąskie grono neurologów. W związku z tym uważam, że istotne jest zwiększanie świadomości specjalistów, w tym diagnostów laboratoryjnych, na temat rzadkich chorób neurologicznych o podłożu autoimmunizacyjnym oraz narzędzi diagnostycznych, które są pomocne przy ich rozpoznawaniu. Od wielu lat prowadzę zajęcia z zakresu praktycznej nauki zawodu dla studentów IV i V roku kierunku analityka medyczna na Śląskim Uniwersytecie Medycznym. Głównym tematem tych zajęć jest diagnostyka chorób autoimmunizacyjnych, zarówno w kontekście schorzeń układowych tkanki łącznej, jak i neurologicznych. Podczas zajęć praktycznych często wykorzystujemy materiały dydaktyczne dostarczane przez firmę EUROIMMUN, którą postrzegam jako światowego lidera, zwłaszcza w obszarze testów opartych o metody immunofluorescencji pośredniej, immunoblot czy ELISA.

Firma badaj.to Laboratorium Medyczne, w której na co dzień pracuję, również aktywnie angażuje się w projekty badawcze o zróżnicowanej tematyce. Obecnie, we współpracy z Akademią Wychowania Fizycznego im. J. Kukuczki w Katowicach i Klinicznym Szpitalem Psychiatrycznym SPZOZ w Rybniku, realizujemy badania laboratoryjne w ramach obszernego projektu naukowego.

Proszę przybliżyć szczegóły projektu naukowego, w który jest Pan zaangażowany. Jakie są jego główne założenia i cele?

Tematem tego projektu badawczego jest ocena skuteczności ćwiczeń ze sprzężeniami zwrotnymi opartymi na wirtualnej rzeczywistości (KINEKT) w rehabilitacji osób w zaawansowanym wieku, w tym osób z chorobą Alzheimera, oraz osób w różnym wieku chorujących na schizofrenię. Kierownikami projektu są prof. Anna Polak i prof. Joachim Foltys, ale zespół badawczy jest interdyscyplinarny i obejmuje m.in. psychiatrów, fizjoterapeutów i psychologów. Celem projektu jest przede wszystkim sprawdzenie, czy technologia KINEKT korzystnie wpływa na funkcje poznawcze, sprawność ruchową czy stan emocjonalny osób w podeszłym wieku, z alzheimerem czy schizofrenią. Cieszę się, że jestem zaangażowany w ten projekt, ponieważ obejmuje on również wykonanie szeregu testów laboratoryjnych u pacjentów zakwalifikowanych do badania. Sprawdzimy m.in., czy i w jaki sposób ćwiczenia z wykorzystaniem technologii KINEKT wpływają na stężenie we krwi wybranych czynników biologicznych, w tym: cytokin prozapalnych, białek adhezyjnych, neurotrofin, czynnika wzrostu pochodzenia mózgowego (BDNF), kinazy kreatynowej, fibrynogenu, dehydrogenazy mleczanowej. Planujemy również sprawdzić, jaka jest prewalencja przeciwciał antyneuralnych u pacjentów ze schizofrenią.

Ilu pacjentów zostało dotychczas przebadanych w ramach projektu i jaki materiał został wykorzystany do testów? Jakie są wstępne wyniki badań i jakie mogą być ich implikacje?

Projekt jest realizowany równocześnie w kilku ośrodkach, a badania laboratoryjne prowadzone przez firmę badaj.to Laboratorium Medyczne są już w toku. Do tej pory przebadaliśmy 35 pacjentów z rozpoznaną schizofrenią, jednak planowane jest zwiększenie liczebności grupy badanej, co oznacza, że ostatecznie przeanalizujemy więcej próbek krwi. W ramach projektu badania w kierunku przeciwciał antyneuralnych wykonujemy przy użyciu mozaiki Autoimmunologiczne zapalenie mózgu 6 firmy EUROIMMUN, która opiera się na wiarygodnej i nowoczesnej technice CBA (ang. cell-based assay). Dzięki zastosowaniu komórek transfekowanych i technologii BIOCHIP możliwe jest jednoczesne wykrycie i identyfikacja sześciu różnych autoprzeciwciał: anty-NMDAR, -CASPR2, -AMPA1/2, -LGI1 i -DPPX.

Dotychczas w przebadanych próbkach nie wykryliśmy obecności żadnych autoprzeciwciał, co potwierdza wysoką swoistość testu, ponieważ jest to narzędzie przeznaczone do diagnostyki AZM, pozwalające na precyzyjną identyfikację istotnych biomarkerów AZM (a nie schizofrenii) w jednym badaniu.

Jak ten projekt naukowy wpisuje się w szerszy kontekst badań nad schizofrenią na świecie? Czy w literaturze opisano już częstość występowania przeciwciał antyneuralnych u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi?

Neuroimmunologia to dziedzina, która obecnie jest bardzo intensywnie rozwijana. Liczba znanych przeciwciał antyneuralnych stale rośnie, ale dotychczasowe badania dotyczące ich obecności u pacjentów ze schizofrenią nie dostarczają jednoznacznych wyników. Wyniki niektórych badań sugerują, że przeciwciała te mogą występować u niewielkiego odsetka pacjentów ze schizofrenią, natomiast inne nie potwierdzają tego związku. Szczególne zainteresowanie budzą przeciwciała przeciwko receptorom NMDAR (N-metylo-D-asparaginowym), które mogą prowadzić do rozwoju AZM. Przebieg tej choroby jest gwałtowny i obejmuje szereg objawów przypominających schizofrenię, np. urojenia, omamy. Jednak, aby odpowiedzieć na pytanie, czy przeciwciała antyneuralne są zaangażowane w patogenezę schizofrenii, potrzebne są dalsze badania, zarówno na większych grupach pacjentów, jak i z wykorzystaniem precyzyjnych i wiarygodnych metod diagnostycznych.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiała: Barbara Pawłowska