Neurofilamenty są białkami strukturalnymi, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu integralności neuronów. Ich obecność w płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR) oraz we krwi jest przedmiotem intensywnych badań w kontekście diagnostyki i monitorowania chorób neurologicznych. Za markery uszkodzenia neuroaksonalnego uznawane są w szczególności neurofilamenty lekkie (NfL) i fosforylowane neurofilamenty ciężkie (pNfH). Badania wykazują, że ich poziomy mogą wzrastać niezależnie od siebie. Podwyższone stężenia tych markerów są obserwowane w wielu chorobach, takich jak choroba Alzheimera czy stwardnienie rozsiane, jednak najwyższe wartości notuje się u pacjentów z szybko postępującymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi, np. ze stwardnieniem zanikowym bocznym (ALS, ang. amyotrophic lateral sclerosis).

Co to jest stwardnienie zanikowe boczne

Stwardnienie zanikowe boczne to postępująca choroba neurodegeneracyjna, która prowadzi do uszkodzenia neuronów ruchowych w mózgu i rdzeniu kręgowym. W jej przebiegu dochodzi do narastającego osłabienia i zaniku mięśni, zaburzeń mowy, połykania i oddychania, co u większości pacjentów najczęściej w ciągu kilku lat od postawienia diagnozy prowadzi do ciężkiej niepełnosprawności i skrócenia czasu przeżycia. Obecnie rozpoznanie ALS opiera się głównie na obrazie klinicznym oraz badaniu elektromiograficznym (EMG, ang. electromyography). Wczesne i precyzyjne rozpoznanie ALS ma kluczowe znaczenie, ponieważ umożliwia pacjentom szybszy dostęp do leczenia spowalniającego postęp choroby oraz do wielodyscyplinarnej opieki wspomagającej. Ważną rolę w diagnostyce ALS może odgrywać oznaczanie poziomu neurofilamentów w PMR i surowicy krwi .

Neurofilamenty w stwardnieniu zanikowym bocznym

Badania wykazały, że stężenia neurofilamentów we krwi i PMR są istotnie podwyższone już we wczesnych stadiach ALS w porównaniu z grupami kontrolnymi. Co więcej, stężenie neurofilamentów w PMR jest silnie skorelowane z gorszym rokowaniem – wyższe poziomy pNfH i NfL wiążą się z krótszym przewidywanym czasem przeżycia pacjenta. Szczególne znaczenie przypisuje się fosforylowanym neurofilamentom ciężkim, których poziom łączy się z nasileniem objawów klinicznych oraz tempem progresji choroby. To właśnie pNfH charakteryzują się najwyższą czułością i specyficznością w kontekście diagnostyki ALS. W miarę postępu badań pNfH mogą stać się kluczowym biomarkerem, umożliwiającym zarówno diagnostykę różnicową, jak i wczesne rozpoznanie ALS, co pozwoli na szybsze wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Rola neurofilamentów lekkich w diagnostyce schorzeń neurologicznych

Neurofilamenty lekkie stanowią marker uszkodzenia neuroaksonalnego również w przebiegu stwardnienia rozsianego (SM, ang. sclerosis multiplex). Liczne badania wykazały, że ich poziom we krwi oraz PMR u pacjentów z SM jest podwyższony w porównaniu ze zdrową populacją. Zmiany poziomu NfL korelują z nasileniem objawów klinicznych oraz zmianami w obrazach rezonansu magnetycznego, co czyni te białka obiecującym biomarkerem do monitorowania aktywności choroby i skuteczności leczenia SM.

Flotyliny jako uzupełniające biomarkery uszkodzenia neuroaksonalnego

Flotyliny (flotylina-1 i flotylina-2) to białka związane z błoną komórkową, lokalizujące się w tzw. mikrodomenach lipidowych. Odgrywają one istotną rolę w organizacji błony komórkowej, transdukcji sygnałów oraz transporcie wewnątrzkomórkowym. W układzie nerwowym flotyliny są obecne w neuronach i innych typach komórek, gdzie mogą uczestniczyć w procesach związanych z endocytozą i sygnalizacją komórkową.

W literaturze naukowej pojawiają się doniesienia wskazujące, że autoprzeciwciała skierowane przeciwko heterokompleksowi flotylina-1/2 mogą występować u pacjentów z chorobami o podłożu autoimmunizacyjnym, w tym w spektrum demielinizacyjnych chorób ośrodkowego układu nerwowego. Obecność tych autoprzeciwciał została opisana u około 1–2% pacjentów z SM, co może wskazywać na istnienie niewielkiej, ale wyodrębnionej podgrupy chorych. Znaczenie kliniczne tego typu autoprzeciwciał oraz ich potencjalna rola jako biomarkerów wspomagających diagnostykę różnicową w SM są przedmiotem badań i wymagają dalszych analiz.

Dlaczego wczesne rozpoznanie chorób neurodegeneracyjnych jest tak istotne

Wczesne rozpoznanie takich chorób jak ALS i SM pozwala na szybsze wdrożenie terapii, które mogą spowolnić progresję choroby, poprawić jakość życia pacjentów oraz wydłużyć okres ich samodzielności. Ponadto daje chorym i ich rodzinom więcej czasu na przygotowanie się do przyszłych wyzwań, zarówno pod względem medycznym, jak i emocjonalnym. Jednakże błędne rozpoznanie może prowadzić do poważnych konsekwencji. Przede wszystkim opóźnia ono właściwe leczenie, co może przyspieszyć rozwój choroby i prowadzić do szybszej utraty funkcji życiowych pacjenta. Może także powodować niepotrzebne poddawanie się nieodpowiednim terapiom, które nie przyniosą korzyści, a jednocześnie mogą wywoływać dodatkowe skutki uboczne. W tym kontekście wiarygodna diagnostyka laboratoryjna i testy w kierunku biomarkerów, takich jak neurofilamenty (NfL, pNfH), stają się kluczowe.

Kompleksowa oferta EUROIMMUN – NOWOŚĆ w portfolio

EUROIMMUN to wiodący na świecie producent testów laboratoryjnych do diagnostyki chorób neurologicznych. Nowością w naszym portfolio jest test ELISA, który umożliwia ilościowe oznaczenie NfL (Neurofilament (Nf-L) ELISA, nr kat. EQ 6563-9601-L). Materiałem do badań jest PMR.

W naszej ofercie posiadamy również testy ELISA do diagnostyki pNfH:

• Neurofilament (pNf-H) ELISA (nr kat. EQ 6561 9601) – materiałem do badania jest PMR.
• Neurofilament (pNf-H) ELISA, wysokoczuły (nr kat. EQ 6562 9601) – materiałem do badania jest zarówno PMR, jak i surowica.

Istnieje możliwość pełnej automatyzacji testów ELISA EUROIMMUN. Dostarczamy urządzenia przeznaczone dla laboratoriów o różnej przepustowości, zapewniające komfort i bezpieczeństwo pracy.

Uzupełnieniem oferty EUROIMMUN jest test oparty na metodzie immunofluorescencji pośredniej z zastosowaniem komórek transfekowanych, służący do oznaczania autoprzeciwciał skierowanych przeciwko heterokompleksowi flotylina-1/2 (RUO). Test ten został udostępniony w odpowiedzi na potrzebę dalszych badań nad znaczeniem klinicznym i patofizjologicznym tych autoprzeciwciał w SM oraz innych chorobach neurologicznych.

Podsumowanie

Neurofilamenty lekkie (NfL) i fosforylowane neurofilamenty ciężkie (pNfH) stanowią obiecujące markery w diagnostyce i monitorowaniu chorób neurodegeneracyjnych. Oznaczanie tych białek może przyczynić się do wczesnego wykrywania uszkodzeń neuronów oraz pomóc w ocenie postępu takich chorób jak ALS i SM, co jest kluczowe w podejmowaniu decyzji terapeutycznych. Uzupełnieniem panelu biomarkerów w neurologii są autoprzeciwciała skierowane przeciwko heterokompleksowi flotylina-1/2, których znaczenie kliniczne jest obecnie przedmiotem dalszych badań.