LOINC (ang. Logical Observation Identifiers Names and Codes) to międzynarodowy standard identyfikowania obserwacji i pomiarów medycznych, w tym badań laboratoryjnych, niezależnie od tego, w jakim laboratorium zostały wykonane i z jakiego systemu informatycznego pochodzi wynik. Wdrożenie tego standardu ma przede wszystkim uporządkować sposób opisywania danych laboratoryjnych i umożliwić ich prawidłową wymianę między różnymi systemami informatycznymi.
Kod to znacznie więcej niż nazwa badania
W LOINC nie wystarczy informacja, że badanie dotyczy np. glukozy czy danego typu przeciwciał. Pełny opis uwzględnia m.in. analit, rodzaj mierzonej wielkości, materiał biologiczny, czas pomiaru, sposób raportowania wyniku oraz – gdy ma to znaczenie – metodę oznaczenia. To właśnie te elementy pozwalają jednoznacznie określić, czego dotyczy konkretne badanie.
W praktyce oznacza to, że test na obecność tych samych przeciwciał w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym może wymagać dwóch różnych kodów LOINC. Podobnie zmiana sposobu raportowania wyniku z jakościowego na ilościowy może wiązać się z koniecznością zastosowania innego kodu. Jeden zestaw diagnostyczny może być powiązany z kilkoma kodami LOINC, ponieważ kod LOINC opisuje konkretną obserwację laboratoryjną, a nie sam produkt IVD.
Dlaczego rola diagnosty będzie kluczowa
LOINC nie jest wyłącznie projektem informatycznym. O poprawności przypisania kodu decyduje przede wszystkim prawidłowe zrozumienie badania: materiału, metody, charakteru wyniku i jego znaczenia diagnostycznego. Sama zgodność nazwy nie wystarcza. Szczególnej uwagi wymagają badania, których lokalne nazwy nie odzwierciedlają wszystkich parametrów istotnych dla prawidłowego kodowania. Dotyczy to m.in. badań immunologicznych, w których pod podobną nazwą mogą funkcjonować oznaczenia różniące się klasą wykrywanych przeciwciał, materiałem biologicznym czy sposobem wyrażania wyniku.
Automatyczne lub dostarczone przez producenta propozycje kodów powinny podlegać weryfikacji przez osobę (lub zespół) posiadającą wiedzę zarówno o danym badaniu laboratoryjnym, jak i zasadach mapowania LOINC. W praktyce kluczową rolę odgrywa tu diagnosta laboratoryjny. AI może wspierać i przyspieszać przypisywanie kodów do rozbudowanych katalogów badań, ale nie zastępuje wiedzy specjalisty.
Co LOINC może zmienić w codziennej pracy
Prawidłowo wdrożony standard LOINC może ułatwić wymianę danych laboratoryjnych między systemami informatycznymi, ograniczyć niejednoznaczności w identyfikacji badań oraz usprawnić wykorzystanie wyników w opiece nad pacjentem. Istotne jest jednak rozróżnienie między jednoznaczną identyfikacją badania a porównywalnością uzyskanych wyników.
Ten sam kod LOINC nie oznacza, że wyniki z dwóch laboratoriów można bezpośrednio porównywać. Nadal należy uwzględniać m.in. metodę analityczną, system pomiarowy, materiał biologiczny, jednostki, kalibrację oraz przedziały referencyjne. LOINC pomaga więc jednoznacznie identyfikować badania i zachować informacje o rodzaju wykonywanego oznaczenia, ale nie eliminuje różnic analitycznych między laboratoriami.
LOINC, SSIDL i wspólny język danych
W Polsce realizowany jest projekt „Wdrożenie słownika LOINC w obszarze diagnostyki laboratoryjnej oraz opracowanie prototypu Systemu Standaryzacji Informacji w Diagnostyce Laboratoryjnej (SSIDL)”. Jego celem jest rozwój polskojęzycznej wersji terminologii LOINC oraz stworzenie narzędzia wspierającego jednolite kodowanie i wymianę danych laboratoryjnych.
Znaczenie standaryzacji danych laboratoryjnych będzie rosło również w związku z wdrażaniem Europejskiej Przestrzeni Danych dotyczących Zdrowia (EHDS). Wyniki badań laboratoryjnych należą do priorytetowych kategorii elektronicznych danych zdrowotnych objętych planowaną interoperacyjną wymianą transgraniczną, która zgodnie z harmonogramem EHDS ma zostać rozszerzona o tę kategorię od 26 marca 2031 r. Stosowanie wspólnych standardów terminologicznych, takich jak LOINC, może wspierać jednoznaczną identyfikację badań niezależnie od języka i lokalnego nazewnictwa.
Jak przygotować laboratorium
Pierwszym krokiem nie musi być mapowanie od razu całego katalogu. Warto przede wszystkim uporządkować opisy wykonywanych badań: wskazać materiał, metodę, jednostkę i sposób raportowania wyniku, usunąć duplikaty oraz pozycje nieaktualne. Kolejnym krokiem jest sprawdzenie, czy laboratoryjny system informatyczny (LIS) pozwala przechowywać kod LOINC przy badaniu i przesyłać go wraz z wynikiem. W praktyce lokalne nazwy i kody badań mogą nadal funkcjonować w systemie LIS, a przypisane im kody LOINC zapewniać wspólną terminologię na potrzeby wymiany danych między systemami.
Ważne jest także wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za utrzymanie mapowania. LOINC jest standardem dynamicznym – pojawiają się nowe badania, zmieniają się metody, analizatory i katalogi laboratoriów, dlatego przypisanie kodów nie jest jednorazowym zadaniem.
Również producenci i dystrybutorzy IVD mogą odgrywać istotną rolę, dostarczając zweryfikowane propozycje kodów odpowiadających poszczególnym zastosowaniom zestawów. Takie informacje mogą znacząco ułatwić pracę laboratorium, ale nie zwalniają go z końcowej weryfikacji kodu w kontekście rzeczywistego sposobu wykonywania i raportowania badania.
Wdrożenie LOINC będzie wymagało nie tylko dostosowania systemów informatycznych, ale także uporządkowania informacji o badaniach i zapewnienia prawidłowego przypisywania kodów. Im lepiej laboratorium przygotuje swój katalog badań, tym łatwiejszy będzie ten proces. To właśnie wiedza diagnostów laboratoryjnych, połączona z odpowiednimi narzędziami informatycznymi, pozwoli w pełni wykorzystać możliwości standardu.
Opracowano na podstawie:
Barbara Pawłowska
Zastępca Kierownika Działu Informacji Naukowej, Kierownik ds. Szkoleń On-line
