W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na rolę mechanizmów autoimmunizacyjnych w patogenezie niektórych chorób związanych z uszkodzeniem podocytów. Jednym z intensywnie badanych kierunków są autoprzeciwciała skierowane przeciwko nefrynie – białku odgrywającemu kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu bariery filtracyjnej kłębuszka nerkowego.

Nowy test Anti-Nephrin ELISA umożliwia badaczom analizę tego obiecującego biomarkera podocytopatii. Rozwój czułych i powtarzalnych metod oznaczania przeciwciał anty-nefrynowych może przyczynić się do lepszego poznania mechanizmów chorób takich jak choroba zmian minimalnych (ang. minimal change disease, MCD) oraz pierwotne ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (ang. focal segmental glomerulosclerosis, FSGS).

Nefryna i przeciwciała anty-nefrynowe – znaczenie w podocytopatiach

Podocyty są wyspecjalizowanymi komórkami kłębuszka nerkowego, których wypustki współtworzą jego barierę filtracyjną. Pomiędzy sąsiadującymi wypustkami znajduje się przepona szczelinowa, a jednym z jej kluczowych białek jest nefryna. Prawidłowe funkcjonowanie nefryny ma zasadnicze znaczenie dla zachowania integralności bariery filtracyjnej. Zaburzenia dotyczące podocytów mogą prowadzić do zwiększonej przepuszczalności bariery filtracyjnej kłębuszka, białkomoczu i rozwoju zespołu nerczycowego.

W ostatnich latach coraz większe zainteresowanie budzą autoprzeciwciała skierowane przeciwko nefrynie. Przeciwciała te mogą wiązać się z nefryną obecną w obrębie przepony szczelinowej i wpływać na funkcjonowanie podocytów i tym samym uczestniczyć w patogenezie wybranych podocytopatii. Są one obecnie przedmiotem badań m.in. u dorosłych z MCD i wybranymi postaciami pierwotnego FSGS oraz u dzieci z idiopatycznym zespołem nerczycowym. Analizowana jest również ich potencjalna wartość jako markera aktywności choroby, a także ich możliwe znaczenie w nawrotowym FSGS po transplantacji nerki.

Od obserwacji klinicznej do nowego biomarkera

Jednym z przełomowych etapów badań nad przeciwciałami anty-nefrynowymi była wieloośrodkowa praca opublikowana w 2024 roku w „New England Journal of Medicine”. W badaniu obejmującym 539 pacjentów przeciwciała anty-nefrynowe wykryto m.in. u 44% dorosłych z chorobą zmian minimalnych oraz u 52% dzieci z idiopatycznym zespołem nerczycowym. W podgrupach pacjentów z aktywną chorobą, którzy nie otrzymywali leczenia immunosupresyjnego, odsetek wyników dodatnich był jeszcze wyższy. Stężenie przeciwciał korelowało również z aktywnością choroby. Obserwacje te dostarczyły kolejnych danych wspierających hipotezę o autoimmunizacyjnym podłożu przynajmniej części przypadków podocytopatii.

Wykrywanie przeciwciał anty-nefrynowych

Jednym z najważniejszych wyzwań w badaniach nad tym biomarkerem pozostaje jego wiarygodne oznaczanie. Przeciwciała anty-nefrynowe mogą występować w niewielkich stężeniach, a skuteczność ich wykrywania zależy m.in. od formy, konformacji i sposobu prezentacji nefryny zastosowanej w teście. Czynniki te mogą wpływać zarówno na czułość, jak i swoistość oznaczenia, zwłaszcza w przypadku bezpośrednich testów ELISA. W kluczowych dotychczasowych badaniach do wykrywania przeciwciał anty-nefrynowych stosowano m.in. immunoprecypitację, która jest jednak techniką bardziej złożoną i trudniejszą do wykorzystania w rutynowych badaniach obejmujących dużą liczbę próbek. Porównania różnych sposobów oznaczania przeciwciał anty-nefrynowych pokazują, że wybór techniki badawczej ma istotny wpływ na uzyskiwane wyniki. Znaczenie ma nie tylko sama metoda, lecz także forma i właściwości zastosowanego antygenu. Dlatego szczególnie ważne jest opracowanie rozwiązań, które łączą wysoką czułość i swoistość z dobrą powtarzalnością wyników.

Bridge ELISA – inne podejście do detekcji

W badaniach nad rozwojem nowego testu, Euroimmun zastosowało koncepcję Bridge ELISA, w której biwalentne przeciwciało anty-nefrynowe tworzy swego rodzaju „most” pomiędzy antygenem wychwytującym a antygenem detekcyjnym. Wykorzystanie obu miejsc wiążących przeciwciała ma na celu zwiększenie selektywności reakcji i umożliwia zastosowanie mniejszego rozcieńczenia próbki. Dzięki temu możliwe jest skuteczniejsze wykrywanie przeciwciał występujących w niewielkich stężeniach, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka uzyskania nieswoistego sygnału.

W badaniu wstępnej wersji testu Anti-Nephrin Bridge ELISA przeanalizowano 40 próbek obejmujących 8 surowic pacjentów z MCD wcześniej scharakteryzowanych metodą immunoprecypitacji, 29 surowic zdrowych dawców oraz 3 dodatnie materiały kontrolne. W przeprowadzonej ocenie test prawidłowo sklasyfikował wszystkie analizowane próbki, a wyniki jakościowe uzyskane za pomocą obu metod były w pełni zgodne. Dane te wskazują na potencjał technologii Bridge ELISA w badaniach nad przeciwciałami, których oznaczenie dotychczas stanowiło istotne wyzwanie analityczne.

Anti-Nephrin ELISA RUO – nowe narzędzie dla badań nefrologicznych

Euroimmun rozszerza portfolio parametrów badawczych w obszarze nefrologii o Anti-Nephrin ELISA RUO (nr kat. EA 1253-9601-2-N), przeznaczony do wykrywania przeciwciał przeciwko nefrynie. Dostępność testu może ułatwić prowadzenie badań obejmujących większą liczbę próbek, analizę częstości występowania przeciwciał anty-nefrynowych, ich związku z obrazem klinicznym choroby oraz zmian ich poziomu w czasie. Istotnym kierunkiem dalszych badań pozostaje m.in. ocena zależności pomiędzy poziomem autoprzeciwciał a aktywnością podocytopatii, odpowiedzią na leczenie immunosupresyjne oraz ryzykiem nawrotu choroby. Badane jest również potencjalne znaczenie przeciwciał anty-nefrynowych w kontekście nawrotu podocytopatii po transplantacji nerki, w tym u pacjentów z pierwotnym FSGS.

Podsumowanie – nowy rozdział w badaniach nad zespołem nerczycowym

Odkrycie przeciwciał skierowanych przeciwko nefrynie otworzyło nowy kierunek badań nad podocytopatiami i ich potencjalnym podłożem autoimmunizacyjnym. Ma to szczególne znaczenie w kontekście chorób takich jak MCD i FSGS, w których ocena histopatologiczna pozostaje ważnym elementem diagnostyki u dorosłych oraz w wybranych sytuacjach klinicznych u dzieci. Możliwość identyfikacji krążących biomarkerów we krwi stwarza więc perspektywę lepszego poznania mechanizmów choroby a w przyszłości także opracowania mniej inwazyjnych metod jej oceny. Choroby klasyfikowane dotychczas głównie na podstawie obrazu klinicznego i zmian histopatologicznych mogą być coraz dokładniej charakteryzowane również z uwzględnieniem mechanizmów molekularnych i immunologicznych. Kolejnym etapem badań będzie dokładniejsze określenie znaczenia przeciwciał anty-nefrynowych, w tym ich związku z aktywnością choroby, odpowiedzią na leczenie oraz ryzykiem nawrotu. Anti-Nephrin ELISA RUO firmy Euroimmun może wspierać te badania, umożliwiając systematyczną analizę przeciwciał anty-nefrynowych w różnych grupach pacjentów. Uzyskane w przyszłości dane mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia autoimmunizacyjnych mechanizmów podocytopatii oraz roli tych autoprzeciwciał w przebiegu chorób związanych z zespołem nerczycowym.

Piśmiennictwo

1. Deerberg A, Rhein S, Radzimski C, Mindorf S, Borchardt-Lohölter V, Hengel FE, Dehde S, Tomas NM, Huber TB. Development of a prototype Bridge ELISA for detection of anti-nephrin autoantibodies. 17th Dresden Symposium on Autoantibodies, Dresden, Germany, 9–12 September 2025. Abstract 106. EUROIMMUN
2. EUROIMMUN Medizinische Labordiagnostika AG. Factsheet Anti-Nephrin ELISA RUO. Product No. EA 1253-2-N.
3. Watts AJB, Keller KH, Lerner G, et al. Discovery of Autoantibodies Targeting Nephrin in Minimal Change Disease Supports a Novel Autoimmune Etiology. J Am Soc Nephrol. 2022;33(1):238–252. doi: 10.1681/ASN.2021060794. PubMed
4. Hengel FE, Dehde S, Lassé M, et al. Autoantibodies Targeting Nephrin in Podocytopathies. N Engl J Med. 2024;391(5):422–433. doi: 10.1056/NEJMoa2314471. PubMed
5. Ichikawa Y, Sakakibara N, Aoyama S, et al. Co-localization of IgG with nephrin in immune-mediated idiopathic nephrotic syndrome. Clin Exp Nephrol. 2025;29:1821–1828. doi: 10.1007/s10157-025-02741-5. PubMed Central (PMC)
6. Raglianti V, Angelotti ML, De Chiara L, Romagnani P. Anti-nephrin, anti-podocin and anti-Kirrel1 antibodies: biological challenges and clinical implications. Nephrol Dial Transplant. 2026;41(3):428–436. doi: 10.1093/ndt/gfaf156. PubMed