Gruźlica (ang. tuberculosis, TB) jest chorobą zakaźną wywoływaną przez prątki z grupy Mycobacterium tuberculosis complex (MTBC). Najczęściej zajmuje układ oddechowy, jednak może rozwijać się również poza płucami, obejmując inne narządy i tkanki. Chociaż Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) wskazuje, że gruźlicy można zapobiegać i skutecznie ją leczyć, choroba ta nadal pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego. W 2024 roku na świecie zachorowało na nią około 10,7 mln osób, a 1,23 mln zmarło z jej powodu. Szacuje się ponadto, że około 25% światowej populacji jest zakażona prątkiem gruźlicy, choć tylko u części zakażonych rozwinie się aktywna postać choroby. Ryzyko progresji wzrasta m.in. u osób z zaburzeniami odporności. Szczególnym wyzwaniem klinicznym i epidemiologicznym pozostaje gruźlica lekooporna, w której oporność prątków na podstawowe leki przeciwprątkowe znacząco ogranicza skuteczność leczenia. Największe znaczenie mają postacie MDR-TB (ang. multidrug-resistant tuberculosis) oraz XDR-TB (ang. extensively drug-resistant tuberculosis), wymagające dłuższej, bardziej złożonej i obciążającej terapii. Z tego względu ich wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie zarówno dla rokowania pacjenta, jak i dla ograniczania dalszej transmisji wielolekoopornych prątków.

Webinar Revvity z okazji Światowego Dnia Gruźlicy 2026

Z okazji Światowego Dnia Gruźlicy 2026 firma Revvity zorganizowała webinar pt. „Early screening saves lives: Why TB detection matters”. Wydarzenie, wpisujące się w tegoroczne hasło „Yes! We can end TB!”, poświęcono znaczeniu wczesnego wykrywania gruźlicy oraz wyzwaniom związanym z jej diagnostyką i prewencją. Seminarium poprowadzili dr Jonathan Hoffmann koordynator działań w zakresie gruźlicy w Fondation Mérieux, zaangażowany we wdrażanie innowacyjnych rozwiązań wspierających wykrywanie i kontrolę tej choroby oraz Phumeza Tisile, rzeczniczka pacjentów i osoba, która przeszła lekooporną gruźlicę XDR-TB. Program spotkania połączył zatem perspektywę diagnostyczno-badawczą z doświadczeniem pacjenckim, pokazując zarówno znaczenie szybkiej diagnostyki, jak i realny wpływ choroby na życie chorego.

Wykład 1. Phumeza Tisile – osobista historia pacjentki i wyzwania związane z diagnostyką XDR-TB

Wystąpienie Phumezy Tisile stanowiło niezwykle poruszającą, a jednocześnie bardzo ważną perspektywę pacjentki zmagającej się w przeszłości z jedną z najcięższych postaci gruźlicy. Jej historia rozpoczęła się od stopniowo nasilających się objawów: duszności, utraty masy ciała, skrajnego osłabienia i pogarszającego się stanu zdrowia. Początkowo była leczona klasycznie, jednak zastosowana terapia nie przyniosła oczekiwanych efektów. Ostatecznie, po wielu miesiącach, rozpoznano u niej XDR-TB — jedną z najtrudniejszych do leczenia postaci gruźlicy. W okresie, gdy zachorowała Phumeza, rokowanie było bardzo niekorzystne, zwłaszcza przy opóźnionym rozpoznaniu i ograniczonych możliwościach terapeutycznych. Terapia trwała dwa lata i była niezwykle obciążająca dla organizmu. Istotnym, choć często pomijanym aspektem, jest również koszt leczenia. Terapia gruźlicy lekoopornej, zwłaszcza z wykorzystaniem nowoczesnych leków takich jak linezolid, może sięgać dziesiątek tysięcy euro na pacjenta, co w wielu krajach znacząco ogranicza dostęp do skutecznych schematów terapeutycznych.

W trakcie choroby Phumeza prowadziła blog, w którym opisywała codzienne zmagania z leczeniem, jego skutkami ubocznymi oraz niepewnością związaną z rokowaniem. Jak podkreślała, ogromne znaczenie miało dla niej wsparcie osób śledzących jej historię, to ono pozwalało jej zachować nadzieję i wytrwać w terapii. Dziś, po wygranej walce z chorobą, aktywnie działa jako rzeczniczka pacjentów z gruźlicą. Angażuje się w inicjatywy na rzecz poprawy dostępu do szybkiej diagnostyki, bezpieczniejszych i mniej toksycznych terapii oraz opieki lepiej odpowiadającej na realne potrzeby chorych. Jej historia pozostaje nie tylko świadectwem indywidualnej walki z chorobą, ale również ważnym głosem w dyskusji o konieczności zmian w podejściu do diagnostyki i leczenia gruźlicy lekoopornej.

Wykład 2. Dr Jonathan Hoffmann – od wykrywania zakażenia do stratyfikacji ryzyka

Drugie wystąpienie dotyczyło diagnostycznych i badawczych aspektów zakażenia prątkiem gruźlicy, ze szczególnym uwzględnieniem oceny ryzyka progresji choroby. Dr Jonathan Hoffmann przedstawił analizę pt. „Association between immune response magnitude to tuberculosis infection tests and short-term disease risk”, opartą na prospektywnym badaniu kohortowym prowadzonym w Kamerunie i na Madagaskarze. Dotyczyło ono osób mieszkających z pacjentami z bakteriologicznie potwierdzoną gruźlicą płuc, czyli populacji o szczególnie wysokim ryzyku zakażenia i rozwoju choroby.

Do trwającego 18 miesięcy badania włączono 1659 bezobjawowych domowników, z czego 1089 uwzględniono w analizie prognostycznej. Uczestnikom na początku wykonano próbę tuberkulinową (ang. tuberculin skin test, TST) oraz testy IGRA (ang. interferon gamma release assays), w tym T-SPOT.TB (Revvity) i QuantiFERON-TB Gold Plus (Qiagen). Celem było sprawdzenie czy wyniki tych testów mogą pomóc nie tylko w wykrywaniu zakażenia, ale również w ocenie ryzyka rozwoju aktywnej gruźlicy. Już na początku u około połowy uczestników stwierdzono dodatnie wyniki wskazujące na zakażenie prątkiem gruźlicy. W zależności od zastosowanej metody odsetek ten wynosił około 48-53%, co potwierdza wysokie rozpowszechnienie zakażenia wśród osób z kontaktu. Częstość dodatnich wyników rosła wraz z wiekiem, pozostając jednak wysoka we wszystkich analizowanych grupach. Dodatkowo wykazano, że u osób, u których w trakcie obserwacji rozwinęła się aktywna gruźlica, już na początku stwierdzono większą średnicę nacieku w teście TST oraz silniejszą odpowiedź w testach IGRA niż u pozostałych uczestników badania. Wyniki te sugerują, że nasilenie odpowiedzi immunologicznej może być związane z ryzykiem progresji choroby. Z perspektywy praktyki klinicznej oznacza to możliwość bardziej precyzyjnej stratyfikacji ryzyka, czyli lepszego wyodrębnienia osób, u których konieczne jest wdrożenie leczenia profilaktycznego, zanim dojdzie do rozwoju aktywnej postaci gruźlicy.

Podsumowanie

Webinar Revvity z okazji Światowego Dnia Gruźlicy 2026 pokazał dwa istotne wymiary współczesnej walki z gruźlicą. Historia Phumezy Tisile pokazała, jak poważne konsekwencje może mieć opóźniona diagnostyka i niewłaściwie dobrane leczenie, szczególnie w przypadku gruźlicy lekoopornej. Z kolei wystąpienie Jonathana Hoffmanna zwróciło uwagę na potrzebę dokładniejszej oceny ryzyka progresji choroby u osób zakażonych. Wspólnym wnioskiem obu prezentacji jest to, że skuteczna kontrola gruźlicy wymaga nie tylko dostępu do nowoczesnych narzędzi diagnostycznych, ale także ich szybkiego i właściwego wykorzystania.

Piśmiennictwo:

1. https://www.revvity.com/world-tuberculosis-day-2026 [dostęp: 03.04.2026]
2. Global tuberculosis report 2025. Geneva: World Health Organization; 2025. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO
3. https://www.euroimmun.pl/gruzlica-najczestsza-przyczyna-smierci-sposrod-chorob-zakaznych/ [dostęp: 03.04.2026]
4. https://www.doctorswithoutborders.org/latest/not-another-statistic-ending-my-journey-xdr-tb? [dostęp: 01.04.2026]