Denga jest jedną z najszybciej rozprzestrzeniających się chorób wirusowych przenoszonych przez komary i stanowi coraz większy problem dla systemów ochrony zdrowia na całym świecie. Szacuje się, że około 4 miliardów ludzi żyje na obszarach zagrożonych zakażeniem wirusem dengi (DENV), a każdego roku dochodzi do około 400 milionów zakażeń, z których blisko 100 milionów przebiega objawowo. W ostatnich dekadach liczba zachorowań gwałtownie wzrosła, co wynika m.in. ze zmian klimatycznych, urbanizacji oraz rozszerzania zasięgu występowania komarów z rodzaju Aedes. Istotna jest zatem prawidłowa diagnostyka laboratoryjna. DENV należy do grupy flawiwirusów, do której zaliczają się również wirusy Zika, Zachodniego Nilu czy żółtej gorączki. Wysokie podobieństwo antygenów flawiwirusów oraz wynikająca z niego reaktywność krzyżowa przeciwciał pozostają jednym z największych wyzwań diagnostyki serologicznej.

Dlaczego diagnostyka dengi wymaga wielomarkerowego podejścia

Odpowiedni dobór metod diagnostycznych ma kluczowe znaczenie dla wiarygodnego rozpoznania zakażenia wirusem dengi. Potwierdzają to wyniki opublikowanego niedawno na łamach „PLoS Neglected Tropical Diseases” badania, w którym oceniono skuteczność różnych markerów serologicznych DENV oraz ich przydatność w zależności od etapu zakażenia. Chociaż RT-PCR pozostaje złotym standardem laboratoryjnego potwierdzania zakażenia we wczesnej fazie choroby, zastosowanie tej metody ograniczają krótki czas utrzymywania się wiremii oraz słaba dostępność w wielu regionach endemicznych. Autorzy wykazali, że odpowiednio dobrana strategia serologiczna, oparta na oznaczaniu antygenu NS1 oraz przeciwciał klasy IgM i IgG, może stanowić cenne uzupełnienie diagnostyki molekularnej i zwiększyć skuteczność rozpoznawania zakażenia na różnych etapach choroby. Wyniki badania potwierdzają, że największą skuteczność diagnostyczną można osiągnąć dzięki komplementarnemu wykorzystaniu markerów o różnych oknach diagnostycznych, a nie poprzez oznaczanie pojedynczego parametru.

Jak oceniono skuteczność poszczególnych markerów

W celu oceny skuteczności strategii diagnostycznych autorzy porównali cztery testy ELISA firmy Euroimmun, analizując zarówno ich indywidualną wartość diagnostyczną, jak i skuteczność różnych kombinacji markerów serologicznych. W badaniu wykorzystano testy:

• Dengue Virus NS1 ELISA,
• Anti-Dengue Virus Type 1-4 ELISA (IgM),
• Anti-Dengue Virus Type 1-4 ELISA (IgG),
• Anti-Dengue Virus NS1 ELISA 2.0 (IgG) – nowość.

Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem próbek pobranych od 22 wietnamskich pacjentów z zakażeniem DENV potwierdzonym metodą RT-PCR. Próbki pobierano w ostrej fazie zakażenia oraz we wczesnym i późnym okresie zdrowienia, co umożliwiło ocenę dynamiki poszczególnych markerów serologicznych. W celu określenia swoistości testów analizowano również próbki od zdrowych dawców krwi oraz osób z ostrym zakażeniem wirusem Zachodniego Nilu lub przebytym zakażeniem wirusem Zika.

Połączenie oznaczeń NS1 i IgM pozwala zwiększyć skuteczność diagnostyki ostrej fazy zakażenia

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z opublikowanego badania jest potwierdzenie, że oznaczanie antygenu NS1 oraz przeciwciał klasy IgM należy traktować jako wzajemnie uzupełniające się elementy diagnostyki ostrego zakażenia wirusem dengi. Wynika to z odmiennej kinetyki obu markerów, które wykazują największą wartość diagnostyczną na różnych etapach zakażenia. O ile antygen NS1 jest wykrywalny już we wczesnej fazie zakażenia, o tyle przeciwciała klasy IgM pojawiają się nieco później, wraz z rozwojem odpowiedzi immunologicznej. Dzięki temu ich łączne oznaczanie pozwala wydłużyć okres, w którym możliwe jest wykrycie zakażenia.

W badanej grupie pacjentów najwyższą czułość we wczesnej fazie zakażenia wykazywał test oznaczający antygen NS1. Wraz z rozwojem odpowiedzi immunologicznej jego wykrywalność stopniowo malała, natomiast rosła czułość oznaczeń przeciwciał klasy IgM. Autorzy wykazali, że zastosowanie obu testów jednocześnie pozwoliło osiągnąć 100% czułości w diagnostyce ostrej fazy zakażenia na podstawie pojedynczej próbki, potwierdzając korzyści wynikające z wykorzystania komplementarnych markerów serologicznych.

Reaktywność krzyżowa – największe ograniczenie klasycznych testów IgG

W późniejszej fazie zakażenia podstawowym markerem wykorzystywanym w diagnostyce serologicznej stają się przeciwciała klasy IgG. Ich oznaczanie odgrywa istotną rolę w potwierdzaniu przebytego zakażenia, prowadzeniu badań epidemiologicznych oraz kwalifikacji pacjentów do szczepień. Interpretacja wyników może być jednak utrudniona u osób, które wcześniej przebyły zakażenie innymi flawiwirusami. Większość testów IgG stosowanych w diagnostyce dengi opiera się na natywnych antygenach wirusa lub rekombinowanej glikoproteinie otoczkowej E (gE). Takie rozwiązanie zapewnia wysoką czułość wykrywania przeciwciał anty-DENV, jednak może prowadzić do reaktywności z przeciwciałami wytworzonymi po zakażeniu wirusem Zika, wirusem Zachodniego Nilu czy innymi przedstawicielami rodzaju Flavivirus. Potwierdzają to wyniki opublikowanego badania. Test Anti-Dengue Virus Type 1-4 ELISA (IgG) umożliwiał bardzo czułe wykrywanie przeciwciał już od około 7. dnia od wystąpienia objawów, jednak wiązało się to z niższą swoistością diagnostyczną u pacjentów z przebytymi zakażeniami innymi flawiwirusami. W praktyce oznacza to, że w regionach, gdzie współwystępuje kilka wirusów z rodzaju Flavivirus, interpretacja dodatnich wyników oznaczeń IgG wymaga szczególnej ostrożności.

Anti-Dengue Virus NS1 ELISA 2.0 (IgG) – większa swoistość dzięki wykorzystaniu antygenu NS1

Odpowiedzią na problem reaktywności krzyżowej jest nowy test Anti-Dengue Virus NS1 ELISA 2.0 (IgG). W przeciwieństwie do klasycznych testów wykorzystujących antygeny całego wirusa nowy zestaw opiera się na rekombinowanym białku NS1. Białko NS1 zawiera więcej epitopów swoistych dla wirusa dengi niż białka strukturalne, dzięki czemu umożliwia lepsze różnicowanie zakażeń DENV od zakażeń wywołanych przez inne flawiwirusy. Drugą istotną innowacją jest zastosowanie dwóch progów interpretacyjnych. Oprócz standardowego progu odcięcia w teście wskazano również bardziej rygorystyczny próg przeznaczony do stosowania na obszarach endemicznych dla flawiwirusów. Alternatywny próg odcięcia pozwolił zwiększyć ogólną swoistość testu do 99,5%, jednocześnie znacząco ograniczając liczbę reakcji krzyżowych obserwowanych u pacjentów po przebytym zakażeniu wirusem Zika i wirusem Zachodniego Nilu. Takie rozwiązanie umożliwia dostosowanie interpretacji wyników do lokalnej sytuacji epidemiologicznej.

Podsumowanie

Diagnostyka zakażeń wirusem dengi wymaga uwzględnienia zarówno etapu choroby, jak i ograniczeń poszczególnych markerów laboratoryjnych. Wyniki badania opublikowanego w „PLoS Neglected Tropical Diseases” potwierdzają, że odpowiednio dobrana strategia diagnostyczna, oparta na komplementarnym wykorzystaniu antygenu NS1 oraz przeciwciał klasy IgM i IgG, pozwala zwiększyć skuteczność rozpoznawania zakażenia na różnych etapach infekcji.

Badanie wykazało, że połączenie oznaczania antygenu NS1 i przeciwciał klasy IgM zwiększa czułość diagnostyki ostrej fazy zakażenia. Z kolei nowy test Anti-Dengue Virus NS1 ELISA 2.0 (IgG), wykorzystujący rekombinowane białko NS1 jako antygen do wykrywania przeciwciał klasy IgG, zapewnia większą swoistość oznaczeń i pozwala ograniczyć wpływ reaktywności krzyżowej z innymi flawiwirusami. Dodatkową zaletą testu jest możliwość zastosowania dwóch progów interpretacyjnych. Dzięki temu w regionach, gdzie współwystępuje wiele flawiwirusów, możliwe jest zastosowanie bardziej rygorystycznego progu odcięcia, co ogranicza liczbę reakcji krzyżowych i zwiększa wiarygodność wyników.

Piśmiennictwo:

1. Saschenbrecker S., Muigg N., Klemens O., Klemens J.M. Improved and customized dengue serodiagnostics through combined NS1/IgM testing and novel dual-cut-off IgG ELISA. PLoS Neglected Tropical Diseases. 2026;20:e0014295. doi:10.1371/journal.pntd.0014295.
2. Improved dengue diagnostics: tailored serological testing enhances diagnostic accuracy. EUROIMMUN Blog. Dostępne na: https://www.euroimmunblog.com/improved_dengue_diagnostics_en/ (dostęp: 14.07.2026).
3. Ebi K.L., Nealon J. Dengue in a changing climate. Environmental Research. 2016;151:115–123. doi:10.1016/j.envres.2016.07.026.
4. Murugesan A., Manoharan M. Dengue Virus. W: Emerging and Reemerging Viral Pathogens. Elsevier; 2020:281–307. doi:10.1016/B978-0-12-819400-3.00016-8.