Latem 2026 r. w Europie obserwowany jest wzrost aktywności wirusa Zachodniego Nilu (WNV, ang. West Nile virus). W ciągu kilku ostatnich tygodni zwiększyła się zarówno liczba zgłaszanych przypadków, jak i zasięg geograficzny transmisji. Szczególnie dużo nowych przypadków odnotowuje się we Włoszech i Grecji, ale zakażenia rejestrowane są również w innych krajach europejskich. Sytuacja ta każe ponownie zwrócić uwagę na znaczenie czujności klinicznej, właściwego doboru badań laboratoryjnych oraz prawidłowej interpretacji wyników serologicznych.

Grecja: gwałtowny wzrost liczby zakażeń WNV

W sierpniu 2026 r. w Grecji odnotowano szybki wzrost liczby zakażeń wirusem Zachodniego Nilu. Według najnowszego raportu Greckiej Narodowej Organizacji Zdrowia Publicznego (EODY/NPHO) do 26 sierpnia zgłoszono 232 lokalnie nabyte przypadki zakażenia WNV. U 165 pacjentów wystąpiły objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, obejmujące m.in. zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub ostre porażenie wiotkie. Odnotowano 19 zgonów, wszystkie u osób powyżej 65. roku życia. Tylko w ciągu tygodnia poprzedzającego publikację raportu rozpoznano 75 nowych lokalnie nabytych przypadków, co pokazuje dużą dynamikę tegorocznego sezonu transmisji.

Dla porównania w całym sezonie 2025 w Grecji zgłoszono 96 lokalnie nabytych przypadków WNV, w tym 76 przypadków choroby neuroinwazyjnej, oraz 9 zgonów. Już do 26 sierpnia 2026 r. liczba zgłoszonych przypadków była więc ponad dwukrotnie większa niż w całym poprzednim sezonie, co wskazuje na wysoką aktywność WNV w Grecji w bieżącym roku.

WNV w Europie: rośnie liczba przypadków i zasięg transmisji

Sytuacja w Grecji wpisuje się w wysoką aktywność WNV obserwowaną obecnie w Europie. Najnowszy raport Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC, ang. European Centre for Disease Prevention and Control), opublikowany 27 sierpnia 2026 roku i obejmujący dane zgłoszone do 26 sierpnia, wskazuje, że od początku sezonu transmisji 877 lokalnie nabytych przypadków zakażenia WNV odnotowano w 15 krajach Europy i 124 obszarach. Najwięcej zgłoszeń pochodziło z Włoch, Grecji oraz Hiszpanii. Zakażenia rejestrowano również w Macedonii Północnej, Rumunii, Francji, Serbii, Chorwacji, Holandii, Austrii, na Cyprze, w Niemczech, Albanii, na Węgrzech i w Kosowie. Wirus krąży zatem w wielu krajach europejskich, a zasięg lokalnej transmisji nadal się rozszerza – tylko w ostatnim tygodniu 25 obszarów zostało po raz pierwszy w tym sezonie uznanych za dotknięte WNV.

WNV nie jest wyłącznie problemem regionów tropikalnych

WNV należy do rodziny flawiwirusów. W naturalnym cyklu transmisyjnym głównym rezerwuarem tego wirusa są ptaki, natomiast wektorami przede wszystkim komary z rodzaju Culex, w tym powszechnie występujący w Europie Culex pipiens. Człowiek i koń są gospodarzami przypadkowymi, stanowiącymi końcowe ogniwo cyklu transmisyjnego wirusa. Epidemiologia WNV zależy od wielu czynników:

• temperatury i opadów,
• liczebności komarów,
• populacji ptaków,
• lokalnych warunków środowiskowych,
• odporności populacyjnej,
• skuteczności nadzoru epidemiologicznego oraz entomologicznego, obejmującego monitorowanie populacji komarów i obecności WNV w wektorach.

ECDC zwraca uwagę, że choroby przenoszone przez komary stają się w Europie coraz większym wyzwaniem dla zdrowia publicznego. Warunki klimatyczne i środowiskowe mogą sprzyjać wydłużaniu się sezonu aktywności wektorów oraz zwiększaniu się obszaru ich występowania.

Większość zakażeń pozostaje niewidoczna dla systemu nadzoru

Jedną z charakterystycznych cech zakażeń WNV jest duży odsetek przypadków bezobjawowych. U ok. 80% zakażonych osób nie pojawiają się żadne objawy kliniczne. U części pacjentów rozwija się gorączka Zachodniego Nilu, której mogą towarzyszyć bóle głowy i mięśni, osłabienie, nudności, wysypka oraz powiększenie węzłów chłonnych. Najpoważniejszym następstwem zakażenia jest neuroinwazyjna postać choroby, określana jako WNND (ang. West Nile neuroinvasive disease). Może ona przebiegać jako zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub ostre porażenie wiotkie. Ryzyko WNND zwiększa się przede wszystkim wraz z wiekiem, a także u osób z immunosupresją oraz współistniejącymi chorobami przewlekłymi.

Serologia pozostaje podstawą diagnostyki laboratoryjnej

Ze względu na krótki okres wiremii oraz niskie stężenie wirusa we krwi bezpośrednie wykrywanie WNV metodami molekularnymi ma u większości pacjentów ograniczoną czułość diagnostyczną. Dlatego kluczową rolę w diagnostyce odgrywają badania serologiczne, w tym oznaczanie przeciwciał metodami ELISA (ang. enzyme-linked immunosorbent assay) oraz immunofluorescencji pośredniej (ang. indirect immunofluorescence test, IIFT). Podstawowym markerem niedawnego zakażenia są obecne w surowicy i/lub płynie mózgowo-rdzeniowym przeciwciała IgM, które stają się wykrywalne zwykle w ciągu kilku dni od wystąpienia objawów. Ujemny wynik uzyskany we wczesnej fazie choroby nie wyklucza zakażenia, dlatego w uzasadnionych przypadkach wskazane jest powtórzenie badania. Interpretację dodatniego wyniku IgM może utrudniać długotrwałe utrzymywanie się tych przeciwciał po przebytej infekcji, a także możliwość reakcji krzyżowych z przeciwciałami skierowanymi przeciwko innym flawiwirusom. Pomocne może być równoległe oznaczenie IgG, ocena serokonwersji lub zmian miana przeciwciał, a w wybranych przypadkach także badanie awidności IgG, wspierające różnicowanie zakażenia świeżego i przebytego. W sytuacjach wymagających potwierdzenia swoistości odpowiedzi serologicznej, zwłaszcza przy podejrzeniu reakcji krzyżowych, można zastosować testy neutralizacji, takie jak PRNT (ang. plaque reduction neutralization test), które pozwalają potwierdzić obecność swoistych przeciwciał neutralizujących przeciw WNV.

Kiedy należy uwzględnić WNV w diagnostyce różnicowej

W okresie aktywności komarów zakażenie WNV powinno być brane pod uwagę przede wszystkim u pacjentów z:

• zapaleniem mózgu,
• aseptycznym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych,
• ostrym porażeniem wiotkim,
• niewyjaśnionymi objawami neurologicznymi,
• gorączką o nieustalonej etiologii, szczególnie po pobycie na obszarze aktywnej transmisji.

Rozpoznanie lokalnie nabytego zakażenia WNV ma znaczenie nie tylko dla pacjenta, ale również dla nadzoru epidemiologicznego. Może wskazywać na aktywną transmisję wirusa na danym obszarze i prowadzić do wdrożenia pewnych działań, m.in. kontroli populacji komarów oraz dodatkowych środków bezpieczeństwa w krwiodawstwie i transplantologii.

Diagnostyka WNV w ofercie Euroimmun

Euroimmun oferuje kompleksowe rozwiązania do serologicznej diagnostyki zakażeń wirusem Zachodniego Nilu, wykorzystujące m.in. metody ELISA oraz IIFT. Dostępne testy umożliwiają oznaczanie swoistych przeciwciał w klasach IgM i IgG, a także ocenę awidności przeciwciał IgG. Połączenie różnych metod i parametrów serologicznych może wspierać różnicowanie świeżego i przebytego zakażenia, szczególnie gdy interpretację utrudnia długotrwałe utrzymywanie się przeciwciał IgM lub możliwość reakcji krzyżowych z innymi flawiwirusami. Dobór odpowiednich badań oraz interpretacja wyników powinny zawsze uwzględniać obraz kliniczny, czas od wystąpienia objawów, historię podróży, możliwą ekspozycję na inne flawiwirusy i aktualną sytuację epidemiologiczną.

Podsumowanie

Tegoroczna sytuacja epidemiologiczna pokazuje, jak dynamicznie może zmieniać się skala i zasięg transmisji WNV w Europie. Szybki wzrost liczby przypadków w Grecji, wysoka ich liczba we Włoszech oraz występowanie lokalnej transmisji na innych obszarach świadczą o tym, że zakażenie wirusem Zachodniego Nilu powinno być uwzględniane w diagnostyce różnicowej chorób gorączkowych i neurologicznych, szczególnie w sezonie aktywności komarów i na terenach aktywnej transmisji. Dla lekarzy i diagnostów laboratoryjnych szczególne znaczenie mają czujność kliniczna, właściwy moment pobrania materiału oraz świadoma interpretacja wyników badań serologicznych w kontekście obrazu klinicznego i sytuacji epidemiologicznej. Oznaczenia przeciwciał IgM i IgG, uzupełniane w odpowiednich przypadkach o ocenę awidności IgG, mogą wspierać różnicowanie zakażenia świeżego i przebytego, natomiast gdy wymagane jest potwierdzenie swoistości odpowiedzi serologicznej, zwłaszcza przy możliwości reakcji krzyżowych z innymi flawiwirusami, pomocne są testy neutralizacji, takie jak PRNT.

Rosnąca aktywność WNV w Europie zwraca uwagę na znaczenie stałego monitorowania zakażeń flawiwirusowych oraz uwzględniania ich zmieniającej się epidemiologii i zasięgu geograficznego. WNV jest od wielu lat obecny w Europie, jednak wydłużanie się sezonu aktywności wektorów, zmiany warunków środowiskowych oraz pojawianie się transmisji na nowych obszarach zwiększają wpływ tego patogenu na zdrowie publiczne. W tych warunkach diagnostyka laboratoryjna stanowi istotny element zarówno opieki nad pacjentem, jak i nadzoru epidemiologicznego, umożliwiając rozpoznawanie zakażeń i wspierając wczesne wykrywanie obszarów aktywnej transmisji wirusa.

Piśmiennictwo

1. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Surveillance of West Nile virus infections in humans in Europe – weekly report, dane do 26.08.2026.
2. Hellenic National Public Health Organization (EODY/NPHO). Weekly Epidemiological Report for West Nile Virus infection, Greece, 2026, 26.08.2026.
3. ECDC/EFSA. Surveillance of West Nile virus infections in humans and animals in Europe, raporty sezonowe 2026.
4. World Health Organization. West Nile virus – Fact sheet.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Testing and Diagnosis for West Nile Virus Disease.
6. ECDC. Surveillance, prevention and control of West Nile virus and Usutu virus infections in the EU/EEA.
7. Główny Inspektorat Sanitarny. Materiały dotyczące gorączki Zachodniego Nilu oraz wykrycia WNV u ptaków w Polsce.
8. „Rzeczpospolita”. Gwałtowny wzrost zachorowań na gorączkę Zachodniego Nilu w Grecji. Dziewięć osób zmarło [dostęp: 24.08.2026].
9. Euractiv. EU health agency urges protection against West Nile virus, sierpień 2026 [dostęp: 24.08.2026].