Gruźlica wywoływana przez prątki z grupy Mycobacterium tuberculosis complex (MTBC) jest jedną z najstarszych znanych chorób zakaźnych. Według najnowszych danych Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organisation, WHO), w 2023 roku całkowita liczba osób cierpiących na gruźlicę wzrosła do około 10,8 mln osób, a liczba zgonów związanych z tą chorobą wyniosła 1,25 mln (1). Szacuje się, że nawet 25% światowej populacji zakażona jest prątkiem gruźlicy, z czego u 5–10% rozwija się aktywna postać tej choroby. Najczęstszą rozwija się gruźlica płuc, ale zmiany gruźlicze mogą występować w każdym narządzie organizmu (tj. gruźlica pozapłucna). Z tych powodów w 2025 roku gruźlica wciąż stanowi globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego.
Wykrycie ogniska gruźlicy w Krośnie Odrzańskim
W Polsce w 2024 roku odnotowano 3 946 przypadków gruźlicy, co oznacza spadek w porównaniu z rokiem 2023, kiedy zgłoszono 4 436 zachorowań. Obecnie nie są jeszcze dostępne oficjalne dane za rok 2025 (1).
Z doniesień Państwowej Inspekcji Sanitarnej wynika jednak, że na początku czerwca 2025 roku potwierdzono przypadki gruźlicy w żłobku i publicznym przedszkolu w Krośnie Odrzańskim (woj. lubuskie) (2). Źródłem zakażenia były dwie osoby z personelu tych placówek. Pierwsza z nich, czyli kobieta zatrudniona w żłobku, zgłaszała objawy chorobowe już na przełomie 2024 i 2025 roku. Mimo to rozpoznanie zostało postawione dopiero w styczniu 2025 roku. Drugi przypadek dotyczył osoby zatrudnionej w przedszkolu, u której gruźlicę zdiagnozowano 9 czerwca 2025 roku. Osoby zakażone pozostawały w bezpośrednim kontakcie zarówno z dziećmi, jak i z innymi pracownikami placówek, co z uwagi na specyfikę zamkniętej przestrzeni żłobka i przedszkola znacząco zwiększyło ryzyko transmisji zakażenia.
Zakres nadzoru epidemiologicznego i diagnostyki
Po potwierdzeniu przypadków, Państwowa Inspekcja Sanitarna objęła nadzorem epidemiologicznym ponad 170 osób – w tym dzieci, rodziców oraz personel obu placówek. Na zlecenie wojewody lubuskiego przeprowadzono badania przesiewowe testem IGRA (ang. Interferon Gamma Release Assay), który umożliwia ocenę odpowiedzi immunologicznej na zakażenie prątkiem gruźlicy. Do połowy czerwca wykonano testy u 110 dzieci i 34 dorosłych. Wyniki dodatnie uzyskało 21 dzieci i 5 osób dorosłych. U kilkunastu osób wynik był niejednoznaczny. Wszystkie osoby z dodatnim lub granicznym wynikiem testu zostały skierowane na pogłębioną diagnostykę pulmonologiczną, w tym badania radiologiczne klatki piersiowej do Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy w Otwocku. Część z nich objęto chemioprofilaktyką, stanowiącą 6 miesięczną kurację antybiotykową, aby zapobiec ewentualnemu rozwinięciu się choroby.
Organizacja działań interwencyjnych
W wyniku zaistniałej sytuacji, obie placówki zostały tymczasowo zamknięte, przeprowadzono ich dezynfekcję i dekontaminację oraz zaplanowano stopniowe wdrażanie środków zabezpieczających. Powołano zespół kryzysowy, złożony z przedstawicieli powiatowej i wojewódzkiej stacji sanitarno-epidemiologicznej, NFZ, urzędu wojewódzkiego oraz specjalistów z poradni chorób płuc. Wsparcie logistyczne i finansowe (w tym pokrycie kosztów badań IGRA) zapewnił wojewoda lubuski.
Realizacja części zadań napotkała na istotne problemy organizacyjne. W rezultacie niektóre z procedur diagnostycznych wdrożono dopiero w czerwcu 2025 roku, mimo że sygnały o zagrożeniu epidemiologicznym pojawiły się znacznie wcześniej.
Reakcje społeczne i kontrowersje
Opóźnienia wdrożenia działań sanitarno-epidemiologicznych spotkały się z krytyką ze strony rodziców i opiekunów dzieci. Media lokalne informowały o braku dostatecznej komunikacji ze strony służb sanitarnych oraz trudnym dostępie do informacji o kolejnych krokach diagnostycznych. Sanepid tłumaczył, że procedury musiały być dostosowane do realiów kadrowo-finansowych oraz wymagały zgody na refundację kosztownych badań. Jednocześnie specjaliści uspokajają opinię publiczną, że wykrycie zakażenia prątkiem gruźlicy nie jest równoznaczne z aktywną postacią choroby. Jak tłumaczy Dorota Konaszczuk, wojewódzka inspektorka sanitarna z Gorzowa Wielkopolskiego „Nie znaczy to, że te dzieci są chore, tylko że miały kontakt z osobą chorą i bakteria wniknęła do ich organizmu. Może nie dojść w ogóle do żadnego zdarzenia, czyli organizm poradzi sobie z tym prątkiem, ale równie dobrze może po jakimś czasie, np. przy spadku odporności, dojść do rozwinięcia się gruźlicy” (3).
Profilaktyka i diagnostyka
Osoby z osłabioną odpornością, dzieci oraz seniorzy należą do grup szczególnie podatnych na rozwój gruźlicy i są najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby, a jej leczenie może trwać u nich trwać znacznie dłużej. Z tego względu kluczowa jest profilaktyka w formie szczepienia BCG w pierwszych miesiącach życia dziecka, która skutecznie chroni przed rozwojem ciężkiej postaci gruźlicy.
W przypadku podejrzenia zakażenia kluczowe znaczenie ma zastosowanie wysoce czułych testów IGRA, takich jak T-SPOT.TB (Revvity). Ten test, określany mianem „testu do zadań specjalnych”, dzięki standaryzowanej liczbie limfocytów poddawanych analizie oraz znormalizowanym warunkom hodowli komórkowej, doskonale sprawdza się u pacjentów z obniżoną odpornością – w tym u dzieci. Stosowanie testu T-SPOT.TB, z uwagi na wysoką czułość i swoistość diagnostyczną, pozwala na uzyskanie wiarygodnych wyników i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Podsumowanie
Opisywana sytuacja stanowi ważne przypomnienie, że gruźlica mimo niskiej ogólnej zapadalności w Polsce, wciąż może występować w formie lokalnych ognisk i wymaga natychmiastowego uruchomienia procedur diagnostycznych oraz wdrożenia odpowiednich procedur, aby zminimalizować ryzyko transmisji chorobotwórczych prątków. Gruźlica pozostaje chorobą społeczną, jej przebieg, wykrywalność i leczenie są ściśle powiązane z funkcjonowaniem systemu opieki zdrowotnej, edukacją zdrowotną społeczeństwa oraz dostępnością testów diagnostycznych i terapii. Incydent w Krośnie Odrzańskim wskazuje na konieczność opracowania szybszych ścieżek diagnostycznych oraz rozszerzenia możliwości refundacji testów przesiewowych, zwłaszcza w sytuacjach nagłych wymagających szybkiej interwencji.
Piśmiennictwo:
- https://www.gov.pl/web/psse-siedlce/swiatowy-dzien-gruzlicy-2025
- https://www.gov.pl/web/psse-krosno-odrzanskie/komunikat-w-sprawie-wystapienia-ogniska-gruzlicy
- https://www.rynekzdrowia.pl/Polityka-zdrowotna/173-osoby-pod-nadzorem-sanepidu-Ogniska-groznej-choroby-zakaznej-w-zlobku-i-przedszkolu,272645,14.html?mp=promo [dostęp: 25.06.2025]
- Global Tuberculosis Report 2023. Geneva: World Health Organization; 2023. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
- https://www.euroimmun.pl/gruzlica-najczestsza-przyczyna-smierci-sposrod-chorob-zakaznych/ [dostęp: 25.06.2025]
- https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,32031502,ognisko-gruzlicy-w-zlobku-i-przedszkolu-w-krosnie-odrzanskim.html [dostęp: 25.06.2025]
- https://polskieradio24.pl/artykul/3539019,krosno-odrzanskie-wykryto-ognisko-gruzlicy-w-zlobku-i-przedszkolu [dostęp: 25.06.2025]
- https://gazetalubuska.pl/ognisko-gruzlicy-w-przedszkolu-w-krosnie-odrzanskim-pierwsze-zachorowanie-bylo-w-lutym/ar/c1p2-27684417 [dostęp: 25.06.2025]
