Informacja o ognisku gruźlicy w jednym z warszawskich przedszkoli ponownie zwróciła uwagę na chorobę, która mimo postępu w diagnostyce, profilaktyce i leczeniu pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego. Sytuacja ta przypomina, że gruźlica nadal stanowi realne zagrożenie epidemiologiczne, a skuteczne ograniczanie jej szerzenia się wymaga szybkiego ustalenia osób z kontaktu oraz właściwie dobranej diagnostyki.

Ognisko gruźlicy na warszawskiej Białołęce

Według informacji przekazanych przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Warszawie u osoby zatrudnionej w jednym z przedszkoli na Białołęce rozpoznano gruźlicę prątkującą, czyli postać choroby, w której chory jest źródłem zakażenia. U jednego z dzieci potwierdzono z kolei gruźlicę nieprątkującą, a u trojga kolejnych latentne zakażenie prątkiem gruźlicy (ang. Latent tuberculosis infection, LTBI). U dzieci z LTBI nie doszło zatem do rozwoju aktywnej postaci choroby ani wystąpienia objawów, w związku z czym nie stanowią one źródła zakażenia dla otoczenia. Zostały jednak objęte leczeniem profilaktycznym, którego celem jest zmniejszenie ryzyka rozwoju aktywnej gruźlicy w przyszłości.

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna rozpoczęła dochodzenie epidemiologiczne i wytypowała dzieci wymagające diagnostyki po udokumentowanym kontakcie z chorą. Według informacji przekazanych mediom do diagnostyki zakwalifikowano 24 podopiecznych. Jak poinformowała Katarzyna Wiejowska, rzeczniczka prasowa Dzielnicy Białołęka, w placówce wdrożono również wszystkie zalecane procedury bezpieczeństwa, w tym dezynfekcję sal, zabawek i pomieszczeń wspólnych.

Jak dochodzi do zakażenia prątkiem gruźlicy?

Gruźlicę wywołują bakterie należące do kompleksu Mycobacterium tuberculosis. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą kropelkową, gdy osoba z zakaźną postacią gruźlicy płuc uwalnia prątki do otoczenia. Ryzyko zakażenia zależy m.in. od czasu i intensywności kontaktu z osobą chorą oraz od warunków, w których dochodzi do ekspozycji. Szczególnego znaczenia nabierają więc bliskie i długotrwałe kontakty w zamkniętych pomieszczeniach. Z tego właśnie powodu po rozpoznaniu gruźlicy prątkującej jednym z podstawowych elementów postępowania jest ustalenie osób, które mogły mieć kontakt z chorym, i objęcie ich odpowiednią diagnostyką. W przypadku dzieci znaczenie szybkiego wykrycia zakażenia jest szczególnie duże. Najmłodsi należą do grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu gruźlicy.

Jak diagnozuje się latentne zakażenie prątkiem gruźlicy?

Do metod stosowanych w diagnostyce latentnego zakażenia prątkiem gruźlicy należą m.in. próba tuberkulinowa (ang. Tuberculin Skin Test, TST) oraz testy IGRA (ang. Interferon-Gamma Release Assays). Te ostatnie wykorzystują swoistą odpowiedź układu immunologicznego na antygeny prątka gruźlicy. Po kontakcie limfocytów T z odpowiednimi antygenami dochodzi do uwalniania interferonu gamma (IFN-γ). Oceniając tę odpowiedź w warunkach laboratoryjnych, można stwierdzić, czy układ immunologiczny pacjenta zetknął się z prątkiem gruźlicy. Ważną zaletą tych testów jest również to, że szczepienie przeciw gruźlicy nie wpływa na ich wynik, co jest szczególnie istotne w Polsce, gdzie szczepienie BCG jest obowiązkowe.

T-SPOT.TB w diagnostyce latentnego zakażenia prątkiem gruźlicy

W diagnostyce zakażenia prątkiem gruźlicy zastosowanie znajduje test T-SPOT.TB wykorzystujący metodę ELISPOT, który umożliwia wykrywanie i zliczanie pojedynczych limfocytów T wydzielających IFN-γ w odpowiedzi na swoiste antygeny M. tuberculosis. Test może być stosowany również w populacji pediatrycznej, co ma szczególne znaczenie w sytuacjach takich jak dochodzenie epidemiologiczne po kontakcie dziecka z osobą chorą na gruźlicę. Istotną cechą T-SPOT.TB jest standaryzacja liczby komórek poddawanych analizie, co pozwala ograniczyć wpływ indywidualnych różnic w liczbie limfocytów na wynik badania. Może mieć to znaczenie u małych dzieci, u których parametry odpowiedzi immunologicznej różnią się od obserwowanych u osób dorosłych. Dodatkową praktyczną zaletą w diagnostyce najmłodszych pacjentów jest niewielka objętość krwi potrzebna do wykonania badania.

Podsumowanie

Sytuacja na Białołęce zwraca uwagę na znaczenie działań profilaktycznych w grupach szczególnego ryzyka. Obok szczepień ważną rolę odgrywają szybka identyfikacja osób, które miały bliski kontakt z chorym, ich diagnostyka oraz, w razie stwierdzenia zakażenia latentnego, odpowiednie postępowanie zapobiegające rozwojowi aktywnej gruźlicy. Istotne pozostają przede wszystkim szczepienia noworodków zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień, zapewnienie odpowiedniej opieki dzieciom przyjeżdżającym z krajów o odmiennych programach szczepień oraz szczególna ochrona osób z obniżoną odpornością. Do grup wymagających zwiększonej czujności należą m.in. pacjenci z zaburzeniami odporności, osoby chorujące onkologicznie, leczone immunosupresyjnie oraz pacjenci po przeszczepieniach. W ich przypadku zakażenie Mycobacterium tuberculosis wiąże się z większym ryzykiem rozwoju aktywnej choroby, dlatego szczególne znaczenie mają wczesne rozpoznanie zakażenia, regularna kontrola stanu zdrowia oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania.

Piśmiennictwo

1. https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-zakazne/gruzlica-odkryta-w-warszawskim-przedszkolu-lekarka-popelnilismy-duzy-blad/erh2dvs [dostęp: 13.08.2026]
2. https://forumszczepien.esculap.com/news/169544/warszawa-wsse-na-terenie-miasta-zarejestrowano-ognisko-gruzlicy?utm_campaign=2895&utm_medium=GM&utm_source=newsletter [dostęp: 13.08.2026]
3. https://www.euroimmun.pl/utajone-zakazenie-mycobacterium-tuberculosis-kogo-i-jak-badac/ [dostęp: 13.08.2026]