Pierwotna nefropatia błoniasta (ang. primary membranous nephropathy, pMN) należy do najczęstszych przyczyn zespołu nerczycowego u dorosłych i może prowadzić do rozwoju przewlekłej choroby nerek. Ma podłoże autoimmunizacyjne i charakteryzuje się odkładaniem kompleksów immunologicznych w obrębie błony podstawnej kłębuszków nerkowych, co skutkuje uszkodzeniem bariery filtracyjnej, rozwojem białkomoczu oraz stopniowym pogarszaniem funkcji nerek. Przez wiele lat rozpoznanie pMN opierało się głównie na biopsji nerki i ocenie histopatologicznej. Istotny przełom nastąpił wraz z odkryciem przeciwciał przeciw receptorowi fosfolipazy A2 typu M (ang. M-type phospholipase A2 receptor, PLA2R), obecnemu na powierzchni podocytów. Obecnie przeciwciała anty-PLA2R są najlepiej scharakteryzowanym i najczęściej stosowanym biomarkerem immunologicznym pMN, wykorzystywanym nie tylko w diagnostyce, ale również w monitorowaniu aktywności choroby oraz ocenie odpowiedzi na leczenie.

Odkrycie przeciwciał anty-PLA2R i ich znaczenie w pMN

Przełomowym momentem w rozwoju wiedzy na temat pierwotnej nefropatii błoniastej było odkrycie w 2009 roku przeciwciał przeciw receptorowi PLA2R. Związanie autoprzeciwciał z antygenem obecnym na powierzchni podocytów prowadzi do tworzenia kompleksów immunologicznych, aktywacji układu dopełniacza oraz uszkodzenia bariery filtracyjnej kłębuszka, czego konsekwencją jest rozwój białkomoczu i zespołu nerczycowego.

Przeciwciała anty-PLA2R występują u 70–80% pacjentów z pierwotną nefropatią błoniastą. Ich obecność silnie wspiera rozpoznanie autoimmunologicznej postaci choroby i jest istotna w różnicowaniu pMN z postaciami wtórnymi. Jednocześnie dodatni wynik anty-PLA2R nie eliminuje konieczności oceny potencjalnych przyczyn wtórnych, takich jak nowotwory czy ekspozycja na niektóre leki.

Coraz większe znaczenie kliniczne ma obecnie nie tylko samo wykrycie przeciwciał anty-PLA2R, ale również monitorowanie zmian ich stężenia w czasie. Współczesne podejście do pMN zakłada bowiem ocenę zarówno aktywności klinicznej choroby, jak i jej aktywności immunologicznej.

Rekomendacje KDIGO – przeciwciała anty-PLA2R jako element nowoczesnej diagnostyki

Rekomendacje KDIGO 2021 (Kidney Disease: Improving Global Outcomes) istotnie zmieniły podejście do diagnostyki pierwotnej nefropatii błoniastej. W wytycznych podkreślono, że u niektórych pacjentów z zespołem nerczycowym oraz dodatnim wynikiem przeciwciał anty-PLA2R rozpoznanie pMN może zostać ustalone bez konieczności wykonywania biopsji nerki.

Jednocześnie KDIGO zwraca uwagę na znaczenie regularnego monitorowania przeciwciał anty-PLA2R jako elementu oceny aktywności immunologicznej choroby. Oznaczenia zaleca się wykonywać co 3–6 miesięcy, szczególnie u pacjentów leczonych immunosupresyjnie oraz w trakcie oceny remisji lub ryzyka nawrotu.

Dane kliniczne wskazują, że utrzymywanie się wysokich stężeń przeciwciał anty-PLA2R wiąże się z aktywną chorobą i większym ryzykiem progresji pMN. Z kolei spadek lub zanik przeciwciał często poprzedza zmniejszenie białkomoczu, i to nawet o kilka miesięcy. Wynika to z faktu, że wygaszenie aktywności immunologicznej następuje wcześniej niż odbudowa bariery filtracyjnej kłębuszka oraz usuwanie złogów immunologicznych.

Z tego względu monitorowanie stężenia przeciwciał anty-PLA2R może umożliwiać wcześniejszą ocenę odpowiedzi immunologicznej na leczenie niż obserwacja parametrów klinicznych, takich jak białkomocz. Regularna kontrola przeciwciał wspiera ocenę skuteczności terapii, pomaga przewidywać ryzyko nawrotu choroby, a także może ułatwiać podejmowanie dalszych decyzji diagnostycznych i terapeutycznych.

Jak oznacza się przeciwciała anty-PLA2R

Oznaczanie przeciwciał anty-PLA2R stanowi obecnie podstawowe narzędzie diagnostyczne i prognostyczne w pierwotnej nefropatii błoniastej. Początkowo do wykrywania tych przeciwciał wykorzystywano metodę Western blot, jednak w praktyce klinicznej została ona zastąpiona bardziej standaryzowanymi i łatwiejszymi do zastosowania technikami laboratoryjnymi.

Jedną z powszechnie stosowanych metod jest immunofluorescencja pośrednia (ang. indirect immunofluorescence, IIF) wykorzystująca komórki transfekowane ludzkim antygenem PLA2R. Umożliwia ona jakościową ocenę obecności przeciwciał i charakteryzuje się wysoką swoistością diagnostyczną. Szerokie zastosowanie kliniczne mają również ilościowe testy immunoenzymatyczne ELISA oraz chemiluminescencyjne testy ChLIA. Metody te pozwalają na ocenę zmian stężenia przeciwciał w czasie, co ma szczególne znaczenie w monitorowaniu aktywności immunologicznej choroby oraz ocenie odpowiedzi na leczenie.

W praktyce klinicznej wykorzystuje się również ocenę ekspresji antygenu PLA2R w materiale biopsyjnym nerki metodą immunohistochemiczną lub immunofluorescencyjną. Badanie to może być szczególnie przydatne u pacjentów z ujemnym wynikiem oznaczeń serologicznych.

Co zrobić, gdy wynik anty-PLA2R jest ujemny

Ujemny wynik oznaczenia przeciwciał anty-PLA2R nie wyklucza rozpoznania pierwotnej nefropatii błoniastej. Część pacjentów nie wykazuje obecności tych autoprzeciwciał w surowicy, dlatego w takich przypadkach diagnostyka powinna zostać rozszerzona zarówno o dalsze badania serologiczne, jak i ocenę materiału biopsyjnego nerki.

Coraz większe znaczenie kliniczne mają oznaczenia przeciwciał przeciwko innym antygenom podocytarnym, przede wszystkim anty-THSD7A (ang. anti-thrombospondin type-1 domain-containing 7A) oraz anty-NELL1 (ang. anti-neural epidermal growth factor-like 1). Co istotne, przeciwciała te mogą być wykrywane u niektórych pacjentów z ujemnym wynikiem anty-PLA2R. Rozszerzenie diagnostyki o te markery pozwala dokładniej określić mechanizm immunologiczny choroby oraz zwiększa czułość diagnostyczną.

Badania wskazują również, że obecność anty-THSD7A i anty-NELL1 może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem współistnienia chorób nowotworowych, dlatego u niektórych pacjentów konieczna może być pogłębiona diagnostyka onkologiczna.

Podsumowanie

Odkrycie przeciwciał anty-PLA2R istotnie zmieniło diagnostykę i monitorowanie pierwotnej nefropatii błoniastej. Obecnie przeciwciała te stanowią kluczowy biomarker immunologiczny pMN, wspierający rozpoznanie oraz ocenę aktywności choroby, skuteczności leczenia i ryzyka nawrotu.

Zgodnie z wytycznymi KDIGO 2021 u niektórych pacjentów z zespołem nerczycowym i dodatnim wynikiem anty-PLA2R rozpoznanie może zostać ustalone bez konieczności wykonywania biopsji nerki. Coraz większe znaczenie ma jednak nie tylko samo wykrycie przeciwciał, ale również ich regularne monitorowanie.

Ocena zmian stężenia anty-PLA2R w czasie może umożliwiać wcześniejszą ocenę odpowiedzi immunologicznej na leczenie niż obserwacja samego białkomoczu, wspierając tym samym bardziej świadome decyzje terapeutyczne i długofalowe prowadzenie pacjenta z pMN.

Piśmiennictwo

1. Ragy O., Abass W., Kanigicherla D.A.K., Shinkins B., Bestall J., King N. et al. PLA2R autoantibodies, a multifaceted biomarker in nephrotic syndrome and membranous nephropathy. Nephrology Dialysis Transplantation. 2025;40:1458–1469.
2. Prunotto M., Nachman P.H., Gillespie B.S., Beck L.H. Jr, Thompson A.M., Hu A.H. et al. Designing clinical trials for the treatment of membranous nephropathy in the anti-PLA2R era: results of a NephCure membranous nephropathy workshop. Kidney International. 2025;107:809–815.
3. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Glomerular Diseases Work Group. KDIGO 2021 Clinical Practice Guideline for the Management of Glomerular Diseases. Kidney International. 2021;100(4S):S1–S276.
4. https://www.euroimmun.pl/autoimmunizacja-nerek-diagnostyka-i-leczenie/ [dostęp: 13.05.2026].
5. https://www.euroimmun.pl/znaczenie-przeciwcial-anty-pla2r-w-nefrologii/ [dostęp: 13.05.2026].