Choroby nerek często przez długi czas rozwijają się po cichu, co może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Szybka i precyzyjna diagnostyka jest kluczowa w nefrologii, gdyż wczesne rozpoznanie pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i niedopuszczenie do nieodwracalnego uszkodzenia nerek. Dzięki nowoczesnym, bezinwazyjnym testom diagnostycznym diagnozowanie wielu nefropatii stało się bardziej precyzyjne, szybsze i mniej obciążające dla pacjentów. Jakie parametry odgrywają kluczowe rolę w diagnostyce autoimmunizacyjnych chorób nerek? Jak zgodnie z aktualnymi rekomendacjami można usprawnić proces diagnostyczny i monitorować stan pacjentów z chorobami nerek? W tym artykule przedstawimy nowoczesne narzędzia wspierające diagnostykę nefrologiczną, które pomagają w skutecznym rozpoznawaniu i monitorowaniu chorób nerek.

Pierwotne błoniaste kłębuszkowe zapalenie nerek (pMN): znaczenie przeciwciał anty-PLA2R i anty-THSD7A

Pierwotne błoniaste kłębuszkowe zapalenie nerek (ang. primary membranous nephropathy, pMN), zwane również pierwotną nefropatią błoniastą, jest jedną z najczęstszych przyczyn zespołu nerczycowego u dorosłych. Kluczowym biomarkerem serologicznym tej choroby są przeciwciała anty-PLA2R, które występują u 70–80% chorych na pMN. Przeciwciała anty-PLA2R charakteryzują się niemal stuprocentową specyficznością dla pMN!

Do niedawna, aby ustalić rozpoznanie pMN, niezbędne było wykonanie biopsji nerki – badanie to stanowi złoty standard w diagnostyce nefropatii błoniastych. Od 2021 r., zgodnie z wytycznymi Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO), biopsja nerki nie jest już wymagana, jeśli u pacjenta oprócz określonych objawów klinicznych (zespół nerczycowy) stwierdza się obecność przeciwciał przeciwko PLA2R!

Poza znaczeniem diagnostycznym przeciwciała anty-PLA2R mają również znaczenie prognostyczne: umożliwiają monitorowanie przebiegu choroby i leczenia oraz ocenę ryzyka nawrotu po transplantacji nerki.

W przebiegu pMN mogą występować także przeciwciała anty-THSD7A, które stanowią uzupełniający marker serologiczny pierwotnej nefropatii błoniastej. Ich oznaczanie zaleca się w szczególności u pacjentów seronegatywnych w kierunku anty-PLA2R, gdyż występują u około 10% z nich. Co ciekawe, coraz liczniejsze badania naukowe wskazują na powiązanie między występowaniem nowotworów zależnych od ekspresji THSD7A a nefropatią błoniastą. Wykrycie tych przeciwciał może więc sugerować poszerzenie diagnostyki o poszukiwanie potencjalnego nowotworu.

Nefropatia toczniowa: diagnostyczna wartość przeciwciał anty-dsDNA i antynukleosomów

Nefropatia toczniowa, jako jedno z najpoważniejszych powikłań tocznia rumieniowatego układowego (SLE), dotyka 50–80% pacjentów i stanowi główną przyczynę śmiertelności w tej grupie. Zgodnie z wytycznymi European League Against Rheumatism (EULAR) z 2019 r., dotyczącymi diagnostyki SLE, rozpoznanie tocznia rumieniowatego układowego może być ustalone w przypadku stwierdzenia nefropatii toczniowej na podstawie biopsji, przy jednoczesnym występowaniu przeciwciał przeciwjądrowych (ANA). W diagnostyce nefropatii toczniowej kluczową rolę odgrywają przeciwciała anty-dsDNA oraz antynukleosomy, wykrywane u większości chorych. Przeciwciała anty-dsDNA są wysoce specyficzne dla SLE i ich obecność silnie koreluje z aktywnością choroby.

Zapalenie małych naczyń związane z ANCA: kluczowe przeciwciała anty-PR3 i anty-MPO

Zapalenia małych naczyń związane z ANCA, takie jak ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (GPA) i mikroskopowe zapalenie naczyń (MPA), charakteryzują się ciężkim przebiegiem i wysokim ryzykiem niewydolności nerek. Przeciwciała anty-PR3 i anty-MPO odgrywają rolę w patogenezie tych schorzeń i są ich markerami diagnostycznymi.

W diagnostyce zapaleń małych naczyń z obecnością przeciwciał ANCA (ang. ANCA-associated vasculitis, AAV) stosuje się kryteria opracowane przez American College of Rheumatology (ACR) oraz EULAR z 2022 r. Badanie obecności przeciwciał ANCA zostało uwzględnione w kryteriach zarówno dla mikroskopowego zapalenia naczyń, jak i dla ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń.

W diagnostyce MPA kluczowe znaczenie ma badanie pod kątem przeciwciał pANCA, gdzie głównym antygenem dla przeciwciał jest mieloperoksydaza (MPO-ANCA), natomiast w diagnostyce GPA istotne jest badanie przeciwciał cANCA, dla których główny antygen stanowi proteinaza 3 (PR3-ANCA).

Zapalenie małych naczyń związane z kompleksami immunologicznymi: przeciwciała anty-GBM

Choroba związana z przeciwciałami przeciwko błonie podstawnej (anty-GBM), dawniej znana jako zespół Goodpasture’a, jest rzadką, ale bardzo agresywną formą zapalenia naczyń, która bez odpowiedniego leczenia prowadzi do szybkiej utraty funkcji nerek. Aby potwierdzić chorobę, konieczne jest wykrycie przeciwciał anty-GBM w surowicy. U około 30% osób z przeciwciałami anty-GBM występują także przeciwciała ANCA, dlatego u pacjentów nefrologicznych zaleca się oznaczanie zarówno przeciwciał anty-GBM, jak i ANCA.

Nieinwazyjny marker ostrego kłębuszkowego zapalenia nerek: sCD163

CD163 jest białkiem błonowym zlokalizowanym na powierzchni monocytów i makrofagów. W przypadku kłębuszkowego zapalenia nerek makrofagi przemieszczają się do kłębuszków nerkowych, gdzie w odpowiedzi na kontakt z czynnikami zapalnymi CD163 jest enzymatycznie odcinane z powierzchni tych komórek i przekształca się w formę rozpuszczalną (ang. soluble CD163, sCD163). W efekcie sCD163 jest uwalniane do moczu w stężeniu proporcjonalnym do liczby migrujących makrofagów. Z tego powodu poziom sCD163 w moczu odzwierciedla nasilenie procesu zapalnego w nerkach – im wyższe stężenie, tym bardziej zaawansowany stan zapalny.

sCD163 to unikalny marker, którego stężenie bezpośrednio koreluje z aktywnością kłębuszkowego zapalenia nerek, co czyni go cennym biomarkerem do monitorowania przebiegu choroby. Badanie stężenia sCD163 może być szczególnie przydatne w AAV i SLE, gdyż umożliwia różnicowanie przypadków z zajęciem nerek od tych bez takiego zajęcia oraz prognozowanie nawrotów choroby.

Test oferowany przez EUROIMMUN jest jedynym komercyjnie dostępnym testem do detekcji sCD163 z certyfikatem CE-IVD.

Marker wczesnego stadium niewydolności nerek: uromodulina

Uromodulina (białko Tamma-Horsfalla), wytwarzana przez komórki wstępującego ramienia pętli Henlego, odgrywa ważną rolę w ochronie przed infekcjami dróg moczowych. Jest wskaźnikiem funkcji nerek, jej stężenie we krwi maleje wraz z pogarszającą się funkcją nerek. Może być szczególnie przydatna do monitorowania funkcji nerek we wczesnych stadiach niewydolności, kiedy tradycyjne markery, takie jak kreatynina, mogą jeszcze nie wykazywać zmian (blind area). Dzięki swojej czułości na zmiany funkcji nerek na wczesnym etapie uromodulina może stanowić idealne uzupełnienie tradycyjnych wskaźników nerkowych, takich jak kreatynina czy GFR. Co istotne, na stężenie uromoduliny nie mają wpływu czynniki pozanerkowe, np. waga, stan odżywienia, masa mięśniowa.

Podsumowanie

Choroby nerek często rozwijają się bezobjawowo lub dają skąpe objawy, dlatego szybkie i precyzyjne postawienie diagnozy ma kluczowe znaczenie dla stanu zdrowia pacjentów. Nowoczesne, nieinwazyjne testy diagnostyczne w nefrologii znacząco poprawiają możliwości wczesnego rozpoznania i monitorowania chorób nerek. Wykorzystanie zaawansowanych biomarkerów, takich jak przeciwciała anty-PLA2R, znacząco przyspiesza postawienie precyzyjnej diagnozy i wdrożenie odpowiedniego leczenia, a w niektórych przypadkach pozwala na uniknięcie inwazyjnych procedur diagnostycznych.

Firma EUROIMMUN oferuje kompleksowe rozwiązania w diagnostyce nefropatii. W swojej ofercie posiadamy szeroką gamę testów do detekcji kluczowych autoprzeciwciał i innych biomarkerów związanych z tymi schorzeniami. Nasze testy bazują na znanych i sprawdzonych metodach, takich jak IIFT, ELISA, immunoblot oraz ChLIA. Dostępne w naszej ofercie testy zapewniają wysoką czułość, specyficzność oraz zgodność z międzynarodowymi standardami i rekomendacjami.

Ponadto oferujemy możliwość pełnej automatyzacji procedur inkubacyjnych dla poszczególnych metod, co zwiększa efektywność pracy w laboratorium.

Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą i kontaktu z naszymi doradcami medycznymi, którzy chętnie odpowiedzą na pytania i przedstawią szczegółową ofertę, dostosowaną do Państwa potrzeb.

Piśmiennictwo

1. Rovin B.H. i wsp., KDIGO 2021 clinical practice guideline for the management of glomerular diseases, “Kidney International” 2021; 100 (4): S1–S276.
2. Suppiah R. i wsp., 2022 American College of Rheumatology/European Alliance of Associations for Rheumatology classification criteria for microscopic polyangiitis, “Annals of the Rheumatic Diseases” 2022; 81: 321–326
3. 2019 European League Against Rheumatism/American College of Rheumatology classification criteria for systemic lupus erythematosus; 2019 update of the EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus.
4. Hahn B.H. i wsp., American College of Rheumatology guidelines for screening, treatment, and management of lupus nephritis, “Arthritis Care & Research” 2012; 64: 797–808, https://doi.org/10.1002/acr.21664.
5. O’Reilly V.P., Wong L. i wsp., Urinary Soluble CD163 in Active Renal Vasculitis, “Journal of the American Society of Nephrology” 2016; 27 (9): 2906–2916, doi: 10.1681/ASN.2015050511, epub 2016 Mar 3; sprostowanie w: “Journal of the American Society of Nephrology” 2018; 29 (8): 2255, doi: 10.1681/ASN.2018060582, PMID: 26940094, PMCID: PMC5004645.
6. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.9.5.
7. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/166687,toczniowe-zapalenie-nerek.
8. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.3.1.8.
9. Gajewski P., Szczeklik A., Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, Kraków 2014.
10. https://www.euroimmun.pl/uromodulina-renesans-znanego-biomarkera/.
11. https://www.euroimmun.pl/diagnoza-nefropatii-bloniastej-bez-biopsji-nerki-czy-to-mozliwe/.
12. https://www.euroimmun.pl/zapalenia-malych-naczyn-kompleksowa-diagnostyka-autoprzeciwcial/.